درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٢٥٩ - علم حق سبحانه تجربيات ازلى است

اين امر مرموز در مجلدات سابق بعنوان باب السعادة و الشقاوة رواياتى بطور مشروح ذكر شده است.

امورى چند ذكر مى‌شود اعيان ثابته و ماهيات اشياء هر چه از موجودات باشد نحو وجود علمى ازلى داشته و به تبع صفات و اسماء حسنى حق تعالى نهايت در مرتبه نازل كه علم بآنها در مرتبه به تبع ذات قدس است ولى معلوم آنها در مرتبه متاخر از نظر تأخر ذاتى ماهيات از وجودات آنها است و يا اينكه نحو وجود ماهيات و اشياء در علم ازلى به تبع علم ازلى بوجودات آنها و از جمله سلسله بشر است كه حقايق و خواسته‌هاى نامتناهى آنان معلوم ازل است و مراد به تبع مراديت حريم قدس است.

دوم مجعول بالاصاله و بالذات نفس وجود است و ماهيت به تبع و مجعول بالعرض است ماهيات واجد ذات و ذاتيات و لوازم خود خواهند بود و هرگز قابل جعل و تأثير نخواهند بود زيرا ذات و ذاتيات و لوازم قابل جعل و ايجاد نخواهد بود از اين نظر تفاوت ماهيات از لحاظ جنس و نوع و شخصيت وضعيت ذاتى آنها است و مورد جعل و خلق نخواهد بود.

از جمله افراد بشر كه حقيقت و ذات و ذاتيات هر فردى در كمون او ثابت بوده و از شئون علم ازلى بوده و خواهد بود و هر چه را كه هر فردى در عالم تكليف و زندگى اختيارى خواهد برگزيد و حقيقت و ذات خود را كسب خواهد نمود در علم ازلى ربوبى در مرتبه متأخر همه شئون او ثابت بوده و مورد قضاء و حكم كبريائى قرار گرفته است چنانچه گفته شود كه علم ساحت كبريائى تابع معلوم بوده يعنى در اثر اقتضاء ذاتى هر فردى نسبت بماهيت و به سعادت و يا شقاوت خود كه در جهان تكليف اختيار خواهد نمود و براى خود سيرت خود را خواهد برگزيد.

ساحت كبريائى بر طبق خواسته او همان را كه خواسته براى هر فردى در