درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٢٠١ - الحديث السابع عشر

(و المشيئة في المنشأ)

و هم چنين‌

(و الارادة في المراد)

شاهد بر اتحاد علم و معلوم و مشيت با منشأ و اراده با مراد است از تجرد آنها در همه عوالم متحد خواهند بود.

و مفاد روايت آنست كه علم و معلوم و هم چنين مشيت با منشأ و شى‌ء و هم چنين اراده با مراد قبل از تحقق خارجى آنها و قيام آنها در نظام خارج واحد و متحد هستند گر چه بر حسب اعتبار متغاير باشند زيرا علم و معلوم و هم چنين مشيت و منشأ (شى‌ء خواسته شده) و هم چنين مراد و اراده از شئون علم ازلى حق سبحانه خواهند بود و لا محاله مقدم و قبل و سابق ذاتى بر موجودات خارجى خواهند بود از اين مقدمه يعنى جمله‌

(فالعلم في المعلوم قبل كونه)

استفاده شد كه همه موجودات علوى و قدسى و موجودات جهان طبع بكثرتها كه بى‌نهايت هستند همه آنها بشخصياتها الوجودية در علم قدس ربوبى ازلى ثابت بوده زيرا علم و معلوم متحد هستند هم چنان كه علم بذات و بآثار و صفات كبريائى ازلى است هم چنين علم بآثار و همه موجودات عوالم امكانى از قدسيان و عوالم طبع همه آنها بوجوداتها النورى البسيط از جمله شئون علمى ازلى ساحت كبريائى خواهند بود در مرتبه متأخر نتيجه آنست كه همه موجودات معلومات حق تعالى بوده و هستند و همه موجودات و مخلوقات نيز ظهورى نازل از علم ازلى حق سبحانه خواهند بود و هر يك منزلى از منازل علمى و فعلى كبريائى خواهد بود.

بر اين اساس روايت تعبير فرموده‌

(و التقدير لهذه المعلومات قبل تفصيلها و توصيلها)

يعنى مقام تقدير موجودات عالم امر و خلق كه همه معلوم ازلى بوده و هستند وقوع بداء در هر يك از آنها قبل ذاتى آنست كه بمرحله تفصيل برآيند و مقام تفصيل عبارت از اشتقاق هر فردى و جزئى از يك ديگر است در اثر فعل و اثر