و آيه كريمه‌ فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَيْراتِ بِإِذْنِ اللَّهِ‌- فاطر ٣٢) اهل ايمان بروان مكتب قرآن را مقتصد و بر طبق فطرت خدا داده معرفى نموده است كه پيوسته مقصد را در نظر دارند و بر وفق دستورات الهى رفتار مى‌نمايند و نيز اهل سعادت خواهند بود.

از بيان گذشته استفاده شد كه انسان كامل كه در عالم طبع بسير خود ادامه ميدهد و او مشتمل بر سه مقام است يكى مقام وجود و شخصيت طبيعى متجدد و كائن و مائت و ديگر انسان نفسانى كه وجود او ادراكى نفسانى است يا سعيد است و يا شقى و مرتبه ديگر انسان عقلانى از جمله رجال الهى و مقربان و سابق بالخيرات است و اين مرتبه ثالث اختصاص برجال الهى دارد كه بطور موهبت و ذاتى و غير اكتسابى است و اكثر افراد بشر واجد دو مرحله اول و دوم هستند يعنى وجود طبيعى و ديگر وجود ادراكى نفسانى سعادت و يا شقاوت بر اساس فاعليت روح بدون شركت جوارح.

خلاصه براى انسان سه مقام است عالم عقل و عالم طبيعت و عالم برزخى صورى يعنى ادراك نفسانى و مثالى كه حد وسط ميان عالم طبع و عالم عقل است و بر اساس فاعليت روح است.

و عالم برزخ عالم صورى ادراكى نفسانى است و متوسط ميان دو عالم است كه گروهى صورت ادراكى نفسانى مقدارى قائم بذات بدون ماده و استعداد و حركت و انفعال هستند كه حاصل بجهات فاعليه است كه خود ايجاد مى‌نمايد صورتهاى ادراكى و مثالى را در عالم برزخ بر حسب كريمه‌ يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً.

بالاخره انسان كامل و بشر در اين جهان با وحدت طبيعى او كه متجدد و كائن و مائت است و مقام وسط او انسان نفسانى و مثالى كمال علمى و يا سعادت اعتقادى است و مقام اعلاى بشر همانا مقام انسان عقلى است كه موهوبى و ذاتى است و اين‌