درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٢٦٢ - علم حق سبحانه تجربيات ازلى است
بطور اطلاق خواهد بود.
نتيجه آنست كه مراد بالذات و معلوم بالذات و قادر وحى بالذات ذات قدس كبريائى خواهد بود و لازم صفات ذاتى وجودى آنست كه در مرتبه متأخر از ذات مبتهج بآثار و اشراقات وجودى خود بالعرض بموجودات و اشياء و ماهيات و اعيان ثابته باشد و لازم ديگر آن آنست كه همه آثار و اشراقات خود محبوب و مورد رضا و مورد ابتهاج خود بالعرض باشند بمراديت و محبوبيت ذات قدس كبريائى نه به محبوبيت غير او.
هم چنان كه هر چه از بهره وجود و تابش نور بهرمند گردد لا محاله نحوى از حضور از ازل در مرتبه ذات قدس خواهد داشت نه بطور حصول و يا حلول و يا ارتسام كه عارضى نياز به محل دارد و زايد بر ذات كبريائى است بلكه مانند اشراق وجود و نور هستى از حريم بموجودات و اشياء و مثال نازل آن و يا بوجودات وحدانى الهى هم چنان كه اشعه نور خورشيد حاضر بحضور ذاتى و پرتوى از خورشيد است خورشيد هرگز محل شعاع خود نخواهد قرار گرفت.
و نيز هر چه بهرمند از وجود و تابش نور هستى باشد محبوبيت و مراديت در مرتبه ذات قدس بواسطه مراديت ذات كبريائى به تبع خواهد داشت بالعرض نه بالذات.
و نيز هر چه بهره از هستى دارد معلوميت و مراديت ديگرى در مرتبه متأخر از ذات كبريائى خواهد داشت.
و استفاده مىشود كه ساحت ربوبى علم بجزئيات و لوازم وجودى اشياء و ماهيات از ازل داشته و خواهد داشت و همه حضور علمى به ساحت ربوبى و شهودى در مرتبه متأخر از ذات بوده و پس از نظام خلقت نيز اشراق و افاضه وجود بآنها همان حضور ذاتى و شهودى آنها است كه در حيطه قيمومت ساحت كبريائى هر لحظه بطور دائم خواهند بود و موجودات عالم طبع كه آميخته با تبدل و تحولند