درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ١٨٣ - الحديث السابع عشر

موجودات امكانى هستند وابسته به مشيت و اراده حق سبحانه خواهند بود و مورد قضاء و قدر دقيق قرار گرفته‌اند بر حسب‌ كُلُّ شَيْ‌ءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدارٍ.

و فرق در آنست كه امور خير و نيك مورد رضا و امر حق سبحانه نيز بوده ولى شرور و امور نكوهيده و طالح مورد قضاء و تقدير قرار گرفته از نظر اينكه نظام امتحان و آزمايش حقيقى آنست ولى هرگز مورد رضاى حق سبحانه قرار نخواهد بود بلكه شديدا مورد نهى و تهديد قرار گرفته است با توجه باينكه افعال نكوهيده و شرور مورد قضاء و تقدير قرار گرفته از نظر عرض و بالعرض و بقصد ثانوى نه قصد اولى زيرا كه لازم خيرات زياد بوده و نيز از نظر نظام آزمايش بشر مقرر شده است.

بالاخره همه امور خير بقضاء و تقدير و نيز بر حسب رضا حق سبحانه بوده ولى امور شر و فساد و نكوهيده به قضاء و تقدير و نظام جهان آزمايش قرار گرفته با اينكه شديدا مورد نهى و تهديد قرار گرفته است در باره فعل اختيارى بشر هم چنان كه جوارح بكار ميرود نيروى متخيله نيز بكار ميرود و صورت و فيلم حركات روانى و جوارحى را برميدارد.

از اين بيان استفاده شد كه هر فعل اختيارى از نظر اينكه تقدير حركت جوارحى و روحى و روانى است حركت جوهرى و طيران روانى و سير ذاتى محسوب مى‌شود بالاخره فعل اختيارى خودساز و حركت ذاتى و تقدير وجودى است و هر آنچه در كمون روان نهفته دارد با حركت و فعل اختيارى آن را بمعرض ظهور در مى‌آورد و صورت و فعليت روان و روح خود خواهد نمود.

بعبارت ديگر فعل اختيارى عبارت از تقدير وجودى و طيران ذاتى و روانى و جوارحى است و در بسيارى از موارد تقدير عبارت از فعل اختيارى بشر است مثلا در بناگذارى ساختمان كه بطور كلى است به تعيين زمين و نقشه و چگونگى و هزينه و ساير خصوصيات ديگر تقدير شود و تعيين زمينه تقدير محل و مكان است‌