درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ١٧٠ - الحديث السابع عشر

شرح راوى معلى بن محمد گويد از امام عليه السّلام سؤال شد كيف علم اللَّه.

ظاهر آنست كه غرض سؤال از چگونگى علم و احاطه ساحت قدس ربوبى است.

آيا علم او بموجودات و جزئيات زمانى و مكانى است و مستند بعلم حضور غيبى و شهودى است و يا مستند بذات كبريائى كه سابق بر خلق عوالم است.

امام عليه السّلام پاسخ فرمود باينكه علم سابق بر وجود مخلوقات بمراتب خواهد بود به شش مرتبه سابق‌تر بوده است.

اول علم است زيرا علم مبدء همه افعال اختيارى است زيرا از فاعل مختار هرگز اراده فعلى صادر نخواهد شد جز در اثر قصد و اراده و نيز هرگز قصد براى او عارض نخواهد شد جز بعد از اينكه آن امر را تصور نمايد كه او را دعوت نموده باينكه بآن امر ميل و رغبت داشته و علم مبدء افعال اختيارى است با توجه و تذكر باينكه ذات قدس كبريائى مقتضى افاضه وجود است بر هر چه صلاحيت وجود داشته و فيض وجود نيز منبعث از ذات كبريائى خواهد بود بدون اينكه واسطه‌اى باشد بلكه نور هستى است كه هر موجودى شايسته‌اى را فرا خواهد گرفت و آغاز به موجود اشرف از نظر رابطه ذاتى افاضه وجود شده و بطريق تسلسل ساير موجودات را فرا خواهد گرفت و نتيجه افعال و افاضات كبريائى ساحت قدس بوده كه چنين اقتضاء افاضه وجود بر همه موجودات دارد و عوالم امكانى از حريم كبريائى منبعث و از فيوضات پى در پى او بهرمند شده بدون اينكه فايده‌اى منظور باشد و غرض از فعل و اثر كه عوالم مظهر آنست ظهور مقام كبريائى در عوالم كه الگو و مسطوره‌اى از نظام شريف ربوبى خواهد بود.