مثلًا كارگران يا كارمندانى را كه براى كار به كشور حج آورده‌اند، اگر امكان ماندن تا موسم را داشته باشند، از اين نظر مستطيعند، گرچه اگر شركت وسائل سفرشان را فراهم نمى‌كرد هرگز امكان چنان سفرى را نداشتند كه حتى گروهى از مستطيعان مالى هم ندارند، ولى اكنون كه در كشور حجند و قدرت بر ماندن گرچه با مزد كمتر دارند، واجب است با وجود شرائط ديگر تا وقت حج بمانند و گرنه دست كم عمره الاسلام را به جاى آورند.

مسأله ١٠- گران شدن وسائل حج از كرايه هواپيما و غيره با كرايه خانه‌ها و ساير نيازمندى‌هاى سفر حج مانع از وجوب حج بر مستطيعانش نيست، گرچه بدانند در آينده دور يا نزديك ارزان مى‌شود، مگر آنكه گرانى امسال به قدرى زياد باشد كه نوعاً قابل تحمل نيست جورى كه گويند: نمى‌تواند، گرچه قدرت مالى هم دارد، ولى با اين حال احتياط ترك نشود.

مسأله ١١- چنانچه خانه ملكى يا اجاره‌اى يا سائر وسائل زندگى كنونيش بيش از اندازه حاجت و شأنش مى‌باشد، در صورت امكان، اگر اين زيادى براى حج يا عمره‌اش كافى است واجب الحج يا واجب‌العمره است كه با تبديل خانه و يا هر اضافه ديگر حجه الاسلام يا عمره الاسلام را انجام دهد.

با توجه به اينكه شأن و موقعيت خيالى و ادعائى نيست، و تنها ميزان شرعيش اين است كه كمتر از آن در نظر مردمان معتدل «ناس» و نه نامردمان بى‌اعتدال «نسناس» هتك احترام و موجب آبروريزى باشد.

و به عكس اگر زندگى كنونيش كمتر از حاجت و شأن حقيقى اوست مى‌تواند اضافه درآمدش را براى تكميل كمبودش مصرف كند، گرچه به اندازه‌