درسهايى از فقه سياسى اسلام: اسرار، مناسك، ادله حج - صادقى تهرانى، محمد - الصفحة ٤٤٤
اينجا سه نكته بسى ارزنده نمايان است: ١- ميزان اصلى يك روز راه است نه هشت فرسنگ ٢- يك روز راه با بيشترين وسائل مسافرت، ٣- ميزان در اين وسيله اكثرى بيشترين آنهاست.
بنابراين چنانكه در گذشته اين دو اكثريت نتيجهاش هشت فرسنگ بود، اكنون هم كه اكثر وسائل سفرى ماشين است و بيشترين تقريباً هزار كيلومتر در شبانهروز است در كمتر از اين اندازه هم نماز تمام است و هم روزه را بايد گرفت.
اكنون شما چه هزار كيلومتر راه را يك ماهه پيادهروى يا با هواپيما يك ساعت يا با ماشين يك شبانهروز طى كنى در هر سه صورت سفرت همان حدّ شرعى است (فعلًا ١١٠٠ كيلومتر) كه بايد نماز را شكسته و روزه را افطار كنى، زيرا ميزان همان بيشتر وسائل سفر امروزى است آن هم حدّ بيشترش كه حدود شصت كيلومتر در ساعت است، ثلث شبانهروز براى استراحت و موانع ديگر مىماند شانزده ساعت و جمعاً ٩٦٠ كيلومتر مىشود.
چنانكه در زمانهاى گذشته هم چه پياده يك روز راه مىرفتى كه چهار فرسنگ است، و چه با اسب كه بيست فرسنگ و چه با قافلههاى معمولى كه هشت فرسنگ بوده در هر سه صورت حكم يكسان بود كه ميزان همان قافلههائى است كه بيشتر وسائل مسافرت بوده است. (هشت فرسنگ).
علماى گذشته نوعاً مورد اختلاف هشت فرسنگ و يك روز راه را به ميدان نياوردهاند، زيرا اكثر وسائل در زمانهاشان يكنواخت همان قافلهها بوده است، از اين جهت نسبت به مورد اختلاف نفى و اثباتى نداشتهاند، آنهائى هم كه با روشنبينى خاص خود را مورد اختلاف را به ميدان بحث آوردهاند همگى حكم هشت فرسنگ را نقض كرده، يا حكم سفر را در انحصار همان اندازه يك روز