درسهايى از فقه سياسى اسلام: اسرار، مناسك، ادله حج - صادقى تهرانى، محمد - الصفحة ٣٢٤
پهنهعرفات را پيمود، البته به استثناى موانع زياد، بلكه عبور عادى كه لااقل يك ساعت است، و نه آنكه به قول معروف گرچه دقيقهاى هم باشد كافى است، كه اصلًا احتمالش هم از ادله دور است، مگر براى معذور كه ندانسته يا نتوانسته بيشتر از اين وقت اندك را وقوف كند كه برحسب ادله كافى است.
بنابراين وقوف ركنى عرفات در حالت عذر و غيرعذر فرق مىكند، چنانكه از احاديث چنان مىنمايد.
مسأله ٦- وقت اختيارى ركنى عرفات چنانكه گفتيم مقدارى معتنى به ميان ظهر تا غروب است، و وقت اختيارى واجب يك ساعت بعد از ظهر تا غروب است، و وقت اضطرارى عرفات مقدارى از مغرب تا اذان صبح است، و اگر بدون عذر هر دو وقوف اختيارى را به كلى ترك كرد حجش باطل و وقوف اضطرارى برايش كافى نيست، بلكه تنها براى مضطر معذور نه كسى كه اختياراً مضطر شده كه با امكان وقوف اختيارى اهمال كرده تا به شب كشيده است.
مسأله ٧- اگر يادش رفت يا ندانست يا نتوانست وقوف اختيارى را درك كند پس از برطرف شدن عذر واجب است هر اندازه از وقت اختيارى واجب را يا لااقل آنچه از اختيارى ركنى كه ممكن است درك كند، والّا بايستى اضطرارى عرفه را كه مقدارى ميان مغرب و اذان صبح است درك كند، جورى كه بتواند از اين مقدار قسمتى را به حساب وقوف عرفه آورد و از اذان صبح تا طلوع آفتاب را به حساب اختيارى مشعرالحرام بياورد، و اين مسامحه درباره جاهل مقصر: كه مىدانسته مسأله را نمىداند و مىتوانسته بپرسد و نپرسيده، مورد اشكال است زيرا مورد دليل تنها فراموش كار است كه طبعاً جاهل قاصر و مانندش را نيز به او مىپيونديم، بدينمعنى كه مورد مسامحه فقط معذور است و جاهل مقصر معذور نيست.