درسهايى از فقه سياسى اسلام: اسرار، مناسك، ادله حج - صادقى تهرانى، محمد - الصفحة ٢٦٧
روى اين اصل ترتيب مكانى نماز طواف واجب از قرار زير و نمايندهاش شكل و پائيناست، كه حتىالامكان:
١- پشت مقام البته هر چه نزديكتر.
٢- و سپس دور تا آخر مسجدالحرام كه صدق «پشت مقام» كمتر و در مرحله دوّم است، و البته هر چه از محدوده مربع مقام دورتر شويم خط محدوده نماز نيز بر حسب صدق عرفى درازتر مىشود. و در مرحله سوّم نوبت
٣- به سمت چپ و راست مقام مىرسد كه در درجه اوّل به اندازه ضلع ابراهيمى كعبه و بعداً تا آخر مسجدالحرام و از دو طرف، و از پشت هم به همين ترتيب كمكم خطش درازتر مىشود و طبعاً تشكيل دو مثلث مىدهد، و اين هر سه مثلث يك مربع كامل پشت و طرفين مقام تشكيل مىدهد، و اگر در اين دو مثلث نيز جا نبود كه در زمان ما فرضى بعد است طبعاً مىتواند نماز طوافش را
٤- در جاهاى ديگر مسجدالحرام انجام دهد، البته با مراعات فاصله ميان كعبه و مقام كه در محدوده نماز طواف نيست، و اكنون شكل مربع نماز:
آنجا كه عرفاً پشت مقام است طبعاً مقدم است، و سپس دو طرف مقام نخست در ضلع ابراهيمى و سپس تا آخر مسجدالحرام، و خودِ خواننده خوب مىتواند تشخيص دهد زيرا معنائى است عرفى كه فقيه هم بايستى در اين چيزها به فهم و تشخيص عرف مردم عادى مراجعه كند.
و روى هم رفته «از مقام ابراهيم» با توجه به دو تعبير روايات ١- «نزد مقام» ٢- «پشت مقام» اين است كه در درجه اوّل پشت نزد مقام است، و سپس پشت دورش تا آنجا كه گويند پشت مقام است، و سپس طرفين مقام كه لااقل در ضلع ابراهيمى كعبه باشد تا اگر پشت مقام نيست نزد مقام باشد، و ظاهراً خود «از مقام» هر دو را به همين ترتيب شامل است.