درسهايى از فقه سياسى اسلام: اسرار، مناسك، ادله حج - صادقى تهرانى، محمد - الصفحة ٢٦٩
بايستى آنجا كه قابل سجده است نماز طواف را بخواند، هر چه هم دورتر از مقام، باشد البته با مراعات هر چه نزديكتر.
مسأله ٦- چنانكه قبلًا هم اشاره شد مادامىكه مىتوان پشت مقام نماز طواف را خواند نبايد در يكى از دو طرف مقام خواند، و چون در احاديث ما موشكافىهائى در اينباره نشده همان صدق عرفى و همهكس فهم پشت مقام كافى است و پرسش از اين و آن هم لازم نيست، شما خود بهتر از روحانيان مىفهميد تا كجا مسجدالحرام پشت مقام است و همين هم كافى است، بلكه آنها هم در موضوعات عرفى بايد به شما مراجعه كنند.
مسأله ٧- چنانكه در ابتداى اين بخش گفتيم از محدوده پشت مقام فقط ابتدايش در آيه گذشته ياد شده «مِنْ مَقامِ إِبْراهِيمَ» و از انتهايش سخنى به ميان نيامده است، بنابراين تا آخر مسجدالحرام اگر هم عرفاً نگويند پشت مقام است، نماز طواف صحيح است، به شرط آنكه جلوتر نتواند بخواند، و طبعاً قسمت دوّم محدوده مثلث پشت مقام بر دو مثلث راست و چپ دو پهلوى مقام مقدم است، زيرا ابتداى محدوده نماز طواف خود مقام است نه تمامى ضلع مربع مقام كه در وسط مقام را قطع مىكند.
مسأله ٨- در بعضى اخبار آمده كه مقام ابراهيم جاى كنونىاش نبوده و عمر آن را از نزديك كعبه بدينجا انتقال داده است، ولى از چند نظر قابل قبول نيست:
١- تغيير جاى مقام كه خود ميزانى است براى محدوده نماز طواف ممكن نيست برخورد به مخالفت مسلمين و ائمه اسلام نكند، يا خليفه وقت جرأت چنان تغييرى را داشته باشد، و اگر چنان حادثهاى رخ داده بود خود يكى از مآخذ و ايرادات مهم عليه خليفه بود و لازم بود حضرت على (ع) در ضمن احتجاجاتشان بيان فرمايند.