درسهايى از فقه سياسى اسلام: اسرار، مناسك، ادله حج - صادقى تهرانى، محمد - الصفحة ١٤١
مسأله ١- حداقل تلبيه چهار بار است، كه بيشترين مستحب و كمترش كافى نيست، بعيد هم نيست كه تكرار چهار اشاره به اسرار چهارگانه گذشته باشد، و تلبيه واجب از اين قرار است «لبيك اللهم لبيك، لبيك لا شريك لك لبيك» اين مقدار در تمامى احاديث وارد است، گرچه در بسيارى از آنها «إن الحمد والنعمه لك والملك لا شريك لك» نيز آمده ولى ظاهراً مستحب مؤكد است نه واجب، و اينجا احتياط خيلى به جا است، بلكه نبايد ترك شود، و بقيه جملات تلبيه قطعاً واجب نيست.
مسأله ٢- واجب است تلبيه را صحيح بگويد، و اگر جورى غلط گفت كه بىمعنى شد يا معنى را عوض كرد باطل است، و ظاهراً غلطى كه معنى را عوض نكند باطل نمىكند، چنانكه در لبيك، به جاى فتحه باء كسره بگويد «لبيك» يا «إن» را «أنَّ» بگويد، يا «الحمدَ» را «الحمدِ يا الحمدُ» بگويد، و از اين قبيل كه گرچه از نظر لفظى و لغوى غلط است ولى معنى را تغيير نمىدهد، ولى اگر بگويد «لبيك» چون بىمعنى است و يا به كلى مقصود را عوض مىكند طبعاً باطل است، چنانكه اگر «الحمدَ» را «الحمدُ» يا «الحمد» بگويد باطل است، و بالاخره واجب است اگر نمىداند ياد بگيرد، يا كلمه كلمه با و تلقين كنند، و چه بهتر و از نظر سرّ لبيك واجبتر كه ترجمهاش را نيز ياد بگيرد.
مسأله ٣- اگر نتواند صحيح بگويد به طورى كه معنى محفوظ بماند، هر جورى كه مىتواند بخواند و درست است، مانند لالها كه همان اشاره آنها طورى كه مىتوانند كافى است و نائب گرفتن هم لازم نيست بلكه معنى ندارد، مگر براى طفلى كه از لحاظ كوچكيش، كه زبان ندارد، يا نمىتواند درست بگويد، كه طبعاً وليّش نيز موظف است صحيحش را اداء كند.