جايز است و نه كافى، بلكه بر حسب احاديثى چند اگر هم با پس زدن زندگيش، فروش لباسس‌هاى مكررش و ... بتواند قربانى مستقلى انجام دهد او هم «لَمْ يَجِدْ» است، زيرا اين خود حالت عسر است، و «يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ» خدا تكاليفش را خصوص در زمينه «هدى» كه تعارفى و هديه حج است در حالت آسانى قرار داده، در آيه هدى هم «ما استيسر من الهدى» فرموده، كه اگر شركت در قربانى و حتى استقلالش ممكن است ولى آسان نيست واجب هم نيست.

مسأله ٤- از اينكه هدى قربانى در يك آيه «بُدن» شترها، و در آيه ديگر «بَهِيمَهُ الْأَنْعامِ‌» آمده، چنان مى‌نمايد كه حتى‌الامكان بايستى شتر قربانى شود و سپس ساير چهارپايان: به ترتيب: گاو گوسفند و خود آيه «من استيسر من الهدى» گواه همين ترتيب است كه واجب است حاجى هر قربانى ميسور را تقديم دارد، چه از نظر تعداد و چه از نظر جنس كه بعضى ده‌ها شتر بايستى هديه دهند، و بعضى هم بزى كوچك و لاغر برايشان كافى است، و ميزان امكان پرداخت است، نه آنكه همگان يكسان و يك‌جور هديه دهند، و در مثل است كه «إن الهدايا على مقدار مهديها» هديه به اندازه هديه كننده است، و در اخبار متعدده از رسول الله گذشت كه به على (ع) دستور داد شصت و شش شتر برايش قربانى كند، كه همان برايش امكان نداشت، و بعضى احاديث ما نيز گواه بر لزوم اين ترتيب است، ولى احاديثش ديگر دليل است كه اصولًا يك گوسفند براى هركس كافى است ولى اين منافى وجوب آن نيست، چنانكه بيان نخواهد شد.

مسأله ٥- بر حسب نصوص «هدى» در انحصار گاو و گوسفند و شتر است، و هر يك شرائطى از نظر عمر و اندام دارند كه در صورت امكان بايستى مراعات‌