٣- اگر واجبات سه گانه عيد قربان را برخلاف ترتيب انجام داد، در صورتى كه برگشتن به همان ترتيب اصلى حرجى و پرمشقت باشد برحسب احاديث «لاحرج لاحرج» كه در خصوص همين مورد هم آمده است، صحيح است و تكرار لازم نيست، ولى اگر جبران ترتيبش حرجى و پرمشقت نباشد لازم است جبران كند، مانند تقصير پيش از قربانى كه تكرارش پس از قربانى هرگز مشقتى ندارد، و اگر از روى عذر فراموشى يا نادانى و غيره، پيش از حلق يا تقصير طواف حج را انجام داد صحيح است، چنانكه در صحيحه جميل بن دراج است كه از آن حضرت پرسيدم: مردى خانه را پيش از سرتراشى زيارت كرد، فرمود: شايسته نيست مگر آنكه از روى فراموشى باشد[١]، بلكه از جمله (شايسته نيست) چنان مى‌نمايد كه در صورت تعمد هم صحيح است كه طواف حج را قبل از حلق انجام دهد ولى برخلاف احتياط است.

٤- اگر نماز طواف را پس از طوافش نخوانده و يا صحيح بجا نياورده، يا پيش از طواف خوانده بايستى پس از طواف گرچه با فاصله سعى و تقصير تكرارش كند، كه انجام نماز طواف بعد از آن گرچه با فاصله‌هائى باشد در صورت عذر بى‌اشكال است، ولى پيش از طواف به هيچ صحيح نيست، پس اگر در حال سعى يا بعد از آن فهميد كه نماز طواف نخوانده يا غلط بوده آن را بخواند و تكرار سعى لازم نيست گرچه اگر در ضمن سعى است برحسب روايت بايد سعى را رها كرده نمازش را بخواند و سپس سعيش را از همانجا كه مانده‌

[١] - فقيه، ج ٢، ص ٥٠٦، ح ٣٠٩١.