و ظاهراً اگر نتواند عربيش را صحيح بگويد واجب است ترجمه آن را نيز به هر زبان مى‌داند بگويد، و تنها طفل بى‌زبان و شخص بى‌هوش مستثنى است كه بايستى از آنها نيابت شود.

و اصولًا براى احرامش بايستى بداند چه مى‌كند و چه مى‌گويد، كه نه لفظ تنها و نه معناى تنها كافى است، لفظ بى‌معنى در سرّ احرام غلط است، و معناى بى‌لفظ، يا تنها لفظ غلط و حتى با معنى نيز در فقه احرام باطل است.

مسأله ٤- اگر لبيك واجب را پيش يا پس از ميقات گفت محرم نمى‌شود، كه لبيك براى احرام همچون تكبيره الاحرام نماز است، اگر پيش از وقت نماز يا پس از انجام نماز بگوئى باطل است، و اگر از روى اشتباه يا ندانستن مسأله چنان كرد واجب است در صورت امكان به ميقات رفته و تكرارش كند، و اگر هم از ميقات گذشته و نتوانست براى لبيك مجدداً برگردد، از ميقات بعدى، يا لااقل از ادنى الحل محرم شود، و اگر داخل حرم آمده و امكان رفتن به خارج را هم ندارد، هر چه دورتر از مسجدالحرام تلبيه بگويد و كافى است.

مسأله ٥- مستحب است تلبيه را تكرار كند، و با صداى بلند بگويد كه اين خود شعار حج و عمره است: خود مى‌دانم و همگان نيز بدانند كه دعوت حق را لبيك گفته‌ام، اى محرمان و نامحرمان! محرمان و نامحرمان! من ديگر سلم و بى‌آزارم، سپر و شمشير را انداخته‌ام و ...

لبيك‌گويان همچنان راهش را ادامه دهد، تا خانه‌هاى مكه نمايان شود، كه ظاهراً از آن به بعد همين لبيك واجب و مستحب حرام مى‌شود.[١] يا اينكه لاأقل مستحب نيست، و در خبر است كه «صداى تلبيه از اين پس از صداى خران‌

[١] - از لحاظ آنكه نهى از لبيك در اينجا پس از امر پيشين است، ظاهراً فقط نفى وجوب كند و حداكثر دليل بر كراهت باشد.