مسأله ٣- امكان قربانى كردن هدى تنها از ناحيه مالى و فقط نسبت به مكلف نيست بلكه دو جانبه است، كه هم حاجى از نظر مالى بودن گوسفند و غيره امكان داشته و هم امكان مصرف صحيح باشد، كه اگر هر يك غيرممكن يا پرمشقت يا حرجى و ناشدنى بود ديگر خود قربانى واجب نيست، كه در صورت معذور بودن حاجى اگر هم جائز باشد واجب نيست، و اگر امكان مصرف نباشد و حق فقرا ضايع شود نه واجب است و نه جائز، و انتقال به ده روز روزه فقط در زمينه عدم امكان مالى است، كه «فَمَنْ لَمْ يَجِدْ»: هر كه نيابد اعم است از نيافتن خود قربانى و قيمتش، ولى اگر در صورت عذر از قربانى يا عدم امكان مصرف پولش را داشته باشد، اينجا «لَمْ يَجِدْ» نيست، زيرا گرچه قربانى ندارد اما پنلولش را دارد، و خود «من الهدى» چنان‌كه هديه قربانى را شامل است قيمت هديه را نيز شامل است بلكه برحسب ترتيب داشتن نخست داشتن قيمت است و سپس به وسيله‌قيمت داشتن قربانى اتس.

روى اين اصل تا جائى كه امكان پرداخت قيمت يك قربانى گرچه كوچك و لاغر هست انتقال به روزه نمى‌شود، ولى اگر وضع ماليش جورى است كه حتى از اين هم عاجز است اينجا انتقال به روزه مى‌يابد، ولى به احتياط مستحب اينجا هم هر چند نفرى يك قربانى يا پول يك قربانى را به شركت به فقراء دهند و روزه هم بگيرند، مگر آنكه اين شركت هم برايشان مشكل باشد، و اصولًا مى‌توان گفت حاجى كه يك بز لاغر و كوچك به استقلال برايش ممكن نيست، اصلًا هدى: قربانى برايش ميسور نيست و خودش جزو بينوايانى است كه در گوشت قربانى‌هاى ديگران سهيم‌اند، و تنها بايستى ده روز روزه بگيرد، و از خود آيه هم بيش از يك تكليف فهميده نمى‌شود: يا قربانى و پولش يا ده روز روزه و هرگز جمع ميان اين دو، يا بعضى از اين و بعضى از آن واجب نيست و بلكه نه‌