گرچه از اطلاق اخبار در زمينه اضطرار چنان مى‌نمايد كه اگر هم قابل جلوگيرى يا برطرف كردن باشد همان تبديل كافى است، و دليلى هم بر عدم كفايت در اين زمينه نداريم گرچه جاى احتياط است.

مسأله ٩ چون با گذشتن نيمى از طواف مجموعه آن در حكم تمام است، اگر عذر و اضطرار پس از نيمه طواف عمره تمتع پديد شد، عمره در حكم تمام است، كه فوراً اگر عذرش مانع از ماندن در مسجدالحرام است از مسجد بيرون شده و سعى و تقصيرش را انجام دهد، و بقيه طواف را پس از پاك شدنش و طبعاً پيش از طواف حج انجام دهد و حج تمتعش صحيح است.

و اگر مرد مبتلا به عذرى شد كه نتوانست به طور صحيح بقيه طواف را انجام دهد، كه مثلًا بى‌هوش شد، واجب است براى تتمه طوافش نائب بگيرند، و اگر پس از بهبوديش بتواند خودش نيز تكميل كند، والا در صورت امكان پيش از طواف حج تكميل كند، و اگر تا وقت وقوف عرفات عذرش باقى بود باى سعيش نيز نائب بگيرند و از مو يا ناخنش قدرى بچينند و بدين ترتيب حج تمتعش را تكميل كند.

مسأله ١٠- ظاهراً بين عمره تمتع و حجش مى‌تواند عمره مفرده‌اى چه براى خودش و چه نيابت انجام دهد، چه براى احرامش از مكه خارج شود و چه از مسجد تنعيم كه آخر مكه است محرم گردد، و دليل روشن و قانع كننده‌اى هم بر عدم جوازش نداريم، گرچه بعضى از فقهاء گفته‌اند جائز نيست‌[١]، گرچه شايد تركش در اين ميان بهتر باشد، ولى منافاتى هم با استحبابش ندارد، اما در صورت‌

[١] - گويند چون عمره تمتع و حجش يك عبادت است فاصله عمره مفرده كه خود مستقل است با وحدتش منافات دارد، ولى بنابراين بايستى تمام اعمال واجبه و مستحبه ديگر هم منافى باشد!