مصرفش كه سراسر سال است گذشته نمى‌تواند به حساب جبران گذشته و يا هر حسابى ديگر جز حساب ضرورت مصرف كند، كه فعلًا واجب الحج است و چون حج از مؤنه سال است خمس هم ندارد، مگر آنچه از مخارج حج زياد بيايد و سال هم از او گذشته، و به طور كلى سستى در تهيه مال يا زياده روى در مصرفش و يا هر حيله و كلاهى ديگر مانع از استطاعت حج نيست، كه پيمانى است الهى و بس سنگين و شايسته و بايسته بسى كوشش و كاوش و احترام است.

مسأله ٦- اگر از او كارى ساخته نيست كه بدان وسيله در سفر حج واجب الحج شود، مالى هم ندارد و هم نمى‌تواند مالى به اندازه حاجت حج آماده سازد، ولى مى‌تواند با راهنمائى مشروع حاجيان و يا هر خدمت و كمكى شايسته شأنش به آنان مستطيع باشد، با امكان ساير استطاعت‌ها چنان شخصى نيز واجب‌الحج است.

مسأله ٧- از همه اينها محروم است ولى گروه‌هائى هستند كه با قسطهائى (اسرار حج ٤) ماهانه و يا هر جورى ديگر گرچه گران‌تر حاجى مى‌پذيرند، اگر بتواند اقساط حجرابى عسر و حرج بپردازد واجب الحج است.

مسأله ٨- چنانچه دين الهى يا بشرى در عين مال استطاعتش موجود است، و مال خودش به تنهائى كافى نيست از اين نظر طبعاً واجب الحج نيست، چه اين بدهى‌ها را بپردازد يا نه، ولى اگر اين بدهى‌ها تنها بر عهده اوست نه در عين مالش، اينگونه بدهى مانع از استطاعت و وجوب حج نيست مگر در مواردى كه خواهد آمد.

مسأله ٩- شرط استطاعت مالى يا بدنى يا راهى و يا هر استطاعتى منحصر در اين نيست كه از محل سكونتش بتواند حج رود، بلكه از هر جائى كه در موسم‌