كارى شد خوب است»[١] دلالت بر بدى و عدم استحباب پيش از اين وقت ندارد، زيرا اصولًا سرتراشيدن پس از سعى عمره مفرده مستحب مؤكد است نه واجب، بنابراين مراعات زمينه سرتراشى نيز مستحب خواهد بود و نه واجب خصوص براى كسى كه تصميم سرتراشى ندارد، يا سرش اصولًا بى‌مو است.

مسأله ٨- اگر عمره تمتع مستحبى براى خودش يا به نيابت ديگرى انجام داد آيا واجب است حج را نيز انجام دهد؟ ... طبعاً چون هر دو يك عمل‌اند اكنون كه قسمت اوّلش را انجام داده واجب است تمامش كند.

ولى اگر حجش را انجام نداد و به وطنش برگشت، گرچه ترك واجب كرده، ولى آيا در سال آينده بايد تجديد كند؟ ظاهراً دليلى بر وجوب تجديد نداريم، احاديثى هم كه تجديد حج را واجب مى‌كند در صورت باطل بودن حج است نه ناقص گذاردنش، گرچه بعيد نيست اين هم مشمول همان احاديث باشد، زيرا با ناقص گذاشتنش باطل كرده است و دست كم احتياط واجب است قضايش را به جا آورد ولى كفاره‌اى ظاهراً ندارد.

و آيا در صورت ناقص گذاشتن مى‌تواند عمره تمتع ديگرى برخلاف گذشته‌اش انجام دهد، كه مثلًا براى خودش نيت كرده بود و اكنون نيت نيابت كند يا بعكس و سپس حجش را به همان نيت دوّمى انجام دهد؟

از لحاظ اينكه اين زمان در انحصار همان حجى است قبلًا عمره تمتعش را انجام داده، جواب منفى است، ولى از جهت ترتّب بعيد نيست عمل دوّمش صحيح باشد گرچه ترك واجب كرده است، و بعيد هم نيست كه حجش به همان حساب اوّلى محسوب شده نيست ديگرش و عمره تمتع دوّمش به هيچ حسابى نيايد، و مقتضاى احتياط اين است كه در صورت مخالفت نيت اوّلى دوّمى را به‌

[١] - وسائل باب هشتم عمره.