و نيز فرقى ميان اينكه اعمال باقيمانده قابل نيابت باشد يا نه نگذاشته، جز آنكه اگر حالت امن برگشت و وقت عمره يا حج باقيست واجب است اتمام كند، و تنها كفايت حلق پس از فرستادن هدى جائى است كه تا آخر ايمن نشود و نتواند اعمالش را انجام دهد.

اينجا در احاديث ما حدود و قيودى در زمينه‌هاى گوناگون حصر آمده، و نيز مانع بيمارى با احكام خاصى به ميان آمده كه با توجه به اين آيه در مسائل زير مورد بحث است:

مسأله ١- اگر حجش حجه الاسلام و سال اوّل استطاعت اوست به وظيفه فوق عمل كند و كافى است و چنانچه استطاعت باقيماند احتياطاً بعداً تجديد كند،[١] وگرنه همين كافى است، ولى اگر استطاعت از سال يا سال‌هاى پيش بوده و اكنون مبتلاى به مانع شد بطور كلى بايستى بعداً تجديد شود چه استطاعت بماند يا نماند. ولى در صورت دوّم ظاهراً همان كافى است كه به تكليف اضطرارى خود عمل كرده.

مسأله ٢- حكم جائى كه پيش از دو وقوف يا پس دو وقوف از ادامه حج معذور شود يكسان است به شرط آنكه تا آخر ذيحجه نيز عذرش از ادامه تتمه اعمال حج باقى بماند.

[١] - زيرا از طرفى اطلاق امر در آيه مقتضى كفايت است و از طرفى هم چون تكليف كامل انجام نشده كشف از عدم استطاعت امسال مى‌كند و سال آينده كه استطاعت باقى است سال اوّل استطاعتش محسوب مى‌شود، لذا احتياط در اينجا واجب است.