اين چه قيامى است! چه قيام عقيده‌اى و ايمانى است؟ قيام اخلاقى و وجدانى است؟ قيام اقتصادى يا سياستى است؟ ... اينهاكه همه در اين قربانى ما قعود و سقوط است! برعكس نهندنام زنگى كافور!

اما اگر ما گروه «ناس» قربانى كشور حج را از هر سه ديدگاه قرآنيش بنگريم، از ديدگاه رحمانى و انسانيش بنگريم، قيام‌هائى را كه از نظر منافع و مصالح مادى و معنوى خواهيم داشت، و چنان‌كه مكرراً گذشت سراپا يقام زندگى پايندگى عزت- عظمت سربلندى- قيامى همه جانبه عليه نابسامانى‌هاى خود خواهيم داشت.

ان قربانى به طور حتم در حج تمتع واجب است كه: «فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَهِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْىِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيامُ ثَلاثَهِ أَيَّامٍ فِى الْحَجِّ وَ سَبْعَهٍ إِذا رَجَعْتُمْ تِلْكَ عَشَرَهٌ كامِلَهٌ‌» (البقره: ١٩٦): «هر كه با عمره به سوى حج تمتع گيرد واجب است به اندازه ميسور هدى: قربانى دهد، و هر كه نيايد سه روز در حج و هفت روز وقتى كه برگشت روزه بدارد اين ده‌تاى كامل است»: اين ده روز روزه بدلى است كامل از آن قربانى![١]

بنابراين قربانى هدى هديه‌اى است بر حاجيانى كه اهل مكه نيستند، براى فقراى كشور حج، اين هديه از نظر گوشت براى بندگان خدا و از نظر سرّ معنوى براى خداست كه آن هم به سود بنده است.

و اكنون نمونه‌هائى از اخبار هدى كه در حاشيه آيات گذشت همان را كه فهميديم تأييد مى‌كند:

[١] - گرچه در حج افراد نيز اگر قربانى همراه برد واجب مى‌شود ولى اين وجوب فرعى است نه اصلى.