درسهايى از فقه سياسى اسلام: اسرار، مناسك، ادله حج - صادقى تهرانى، محمد - الصفحة ٢٦٨
مسأله ٢- اگر نماز طواف واجب را سهواً يا نسياناً يا از روى جهل پشت مقام يا در دو پهلوى مقام نخواند كافى نيست و هر وقت فهميد اگر در مكه است واجب است پشت مقام اعادهاش كند، و اگر بيرون رفته و نمىتواند برگردد يا سخت است بايستى نائب بگيرد، و سائر اعمالش محتاج به اعاده نيست، مگر آنكه عمداً نمازش را در جاى ديگر خوانده باشد.
مسأله ٣- اگر پشت مقام ازدحام است و فعلًا نمىشود آنجا نماز طواف خواند، چنانچه با اندك تأملى كه موالات به هم نخورد بتواند پشت مقام بخواند در صورت امكان همان اندازه صبر كند، و اگر نمىتواند صبر كند، يا مدت بيشترى لازم دارد كه موالات در اين مدت به هم مىخورد، بايد نمازش ر هر جا كه مىتواند بخواند، و احتياطاً بعد از رفع مزاحمت نيز پشت مقام اعادهاش كند، گرچه ظاهراً همان اوّلى كافى است و اين احتياط واجب نيست.
مسأله ٤- تا آنجا كه در درجه اوّل گويند پشت مقام است، ظاهراً نزديك و دورش فرقى ندارد، مگر آنكه نزد مقام صدق نكند و بالاخره هر چه نزديكتر باشد بهتر است، يعنى تا حدود نيمه مثلث پشت مقام يا كمترش هر جا بخوانى تكليف ساقط است، تا آنجا كه «نزد مقام» نيز باشد، و اما نيمه دوّم مثلث كه محدوده دوّم پشت مقام است، گرچه اين هم صدق عرفى دارد، ول ظاهراً مراعات هر چه نزديكتر در اينجا لازم است، زيرا اگرچه پشت مقام است ولى نزد مقام نيست و جمع اين هر دو در صورت امكان واجب است كه اين خود مقتضاى جمع ميان «خلف المقام و عند المقام» است.
مسأله ٥- اگر قسمتهاى جلوى مثلث پشت مقام را فرشهائى انداختهاند كه نمىتوان بر آنها سجده كرد، وسيله ديگرى هم براى سجده صحيح آنجا نيست،