شود، نيابتش صحيح مى‌باشد، و جائز است به حجّ إفراد عدول كند، و حجّى كه در ضيق وقت انجام مى‌دهد مجزى است، و منوب عنه را برى‌ء الذمّة مى‌كند؛ و در اين صورت استحقاق اين اجير بر اجرت موقوف است بر اينكه براى مطلق حجّ يا براى تفريغ ذمّه منوبٌ عنه اجير شده باشد.

٣٤٤- انجام دادن تمام انواع حجّ واجب، تبرعاً به نيابت از ميّت جائز است، و همچنين انجام حجّ مستحبى، تبرعاً و با استيجار به نيابت از ميّت جائز مى‌باشد، هرچند در ذمّه آن ميت حجّ واجبى باشد و هنوز براى انجام آن اجير نگرفته باشند؛ و امّا انجام حجّ واجب، تبرعاً به نيابت از شخص زنده جائز نيست؛ مگر اينكه معذور باشد و نتواند حجّ واجب خود را انجام دهد، كه در اين صورت تبرع از او جائز است، و اسقاط وجوب نيز از او مى‌نمايد؛ و اما انجام حجّ مستحبى، تبرعاً و استيجاراً به نيابت از شخص زنده جائز است، و لو بر ذمّه آن شخص زنده حجّ واجب باشد.

٣٤٥- در حجّ واجب، يك نفر نمى‌تواند در يك سال از جانب دو نفر نائب شود؛ مگر اينكه وجوب حجّ بر آن دو نفر بنحو اشتراك باشد، مانند اينكه نذر كرده باشند كه هر يك از آنها با آن ديگرى در تحصيل حجّ شريك باشد؛ و امّا حجّ مستحبى، پس انجام يك حجّ مستحبى به نيابت از چند نفر جائز است، همچنانكه اهداء ثواب حجّ مستحبى به چند نفر جائز مى‌باشد.

٣٤٦- جائز است عدّه‌اى در يك سال به نيابت از يك ميت يا يك زنده، هر كدام يك حجّ مستحبى تبرعى يا استيجارى انجام دهند، بلكه جائز است اين عمل در حجّ واجب نيز واقع شود، به اين صورت كه اگر بر ميت يا بر زنده‌اى كه متمكن از مباشرت به حجّ نيست و معذور است دو حجّ مختلف باشد- مثل حَجّة الإسلام و حجّ نذر- يا دو حجّ متحد باشد- مثل دو حجّ نذرى- دو اجير بگيرند تا در يك سال به نيابت از آن فرد دو حجّ واجب او را انجام دهند، و همچنين جائز است به نيابت از يك فرد، در يك سال يك نفر حجّ واجب و يك نفر حجّ مستحب انجام دهد، بلكه جائز است دو نفر براى انجام يك حجّ واجب اجير شوند- مثلًا حَجّة الإسلام را احتياطاً دو نفر به نيابت از يك‌