را به ورثه او بدهد، ضامن است؛ اما اگر بعد از انجام حجّ چيزى از آن مال باقى بماند، بايد باقيمانده آن را به ورثه صاحب مال بدهد، و مثل حجّ است سائر واجبات، از قبيل خمس و زكات و مظالم و كفّارات و دين و غيره.

٣٢١- جائز است نائب بعد از انجام حجّ منوبٌ عنه، براى خودش و براى منوبٌ عنه و هر فرد ديگرى كه مى‌خواهد طواف انجام دهد، و همچنين جائز است براى منوبٌ عنه و براى خودش و هر فرد ديگرى كه مى‌خواهد عمره مفرده بجا آورد.

٣٢٢- كسى كه مخارج حجّ نيابتى را دريافت كرده است، تا مادامى كه نداند مقصود پرداخت كننده استيجار خود او است نه غير او، بلكه بداند مقصود پرداخت كننده فقط انجام حجّ است، مى‌تواند خودش به حجّ برود يا شخص ديگرى را اجير نمايد؛ و در صورتى كه شخص ديگرى را اجير نمايد، همان شخص براى انجام اعمال حجّ معيّن مى‌شود؛ مگر اينكه معلوم شود شخصى را كه اجير كرده است اهليّت ندارد و در اينكه مخارج حجّ را به او داده اشتباه كرده است، كه در اين صورت بايد مخارج حجّ را از او پس بگيرد.

٣٢٣- اگر نائب بعد از احرام و داخل شدن در حرم و قبل از انجام مناسك حجّ فوت كند، همين مقدار از عمل او مُجزى است، و منوبٌ عنه را برى‌ء الذّمه مى‌كند؛ اما اگر قبل از احرام فوت كند، اين مقدار مُجزى نيست، و منوبٌ عنه را برى‌ء الذّمه نمى‌كند؛ و چنانچه بعد از احرام و قبل از داخل شدن در حرم فوت كند، بنابر اقوى در اين صورت نيز اين مقدار عمل مُجزى نيست، و منوبٌ عنه را برى‌ء الذّمه نمى‌كند؛ و در آنچه ذكر شد فرقى نيست بين اينكه براى حَجّة الإسلام نائب شده باشد يا براى غير آن، نيابت او با اجرت باشد يا با تبرّع.

٣٢٤- اگر اجير بعد از احرام و داخل شدن در حرم فوت كند، چنانچه براى تفريغ ذمّه اجير شده باشد، مستحق تمام اجرت مى‌باشد؛ و اگر براى انجام حجّ به معناى اعمال مخصوصه اجير شده باشد، نسبت به مقدار اعمالى كه انجام داده است مستحق اجرت مى‌باشد؛ و اگر قبل از احرام و داخل شدن در حرم يا بعد از احرام و قبل از داخل شدن در