ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٨٦ - ١ - احتمال

مسئله هم روشن مى شود كه عنصر عينى شناخت فوق العاده با اهميتتر از عنصر ذاتى آن است .
٢ - ظن
٢ - ظن اگر درجهء ارتباط ذهن با موضوع بيش از پنجاه درصد بوده باشد ، در اين صورت ارتباط مزبور ظن و طرف مقابل احتمال ناميده مى شود . مثلا اگر پيش از پنجاه درصد ، آمدن دوست براى ما كشف شده باشد ، مى گوئيم : آمدن دوست مظنون و نيامدن آن كه كمتر از پنجاه درصد براى ما كشف شده است ، محتمل ميباشد . هراندازه كه درصد ارتباط و كشف از پنجاه بالاتر برود ، به اطمينان نزديكتر مى شود . مثلا از هشتاد درصد ببالا مراحل اطمينان شروع مى گردد تا نود و نه درصد . در اين پديدهء ظن و اطمينان هم موضوع مورد ظن و اطمينان كه عنصر عينى شناخت است ، با اهميتتر از عنصر ذاتى آنست .
٣ - قطع
٣ - قطع مفهوم قطع از نظر ارتباط ذهن با واقع همان اكتشاف صد در صد است كه در استعمالات عمومى رواج دارد . تنها خصوصيتى كه در مفهوم قطع وجود دارد ، اينست كه اين پديده پس از يك رشته جريانات احتمال و شك و ديگر نوسانات ذهنى در مسير واقعيابى بوجود مى آيد و به آنها پايان مى بخشد .
نكته اى كه قابل توجه است ، اينست كه هر اندازه موضوعى در نوسانات شك و ترديد قرار گرفته و نظرىتر بوده باشد ، دست يافتن به قطع نهايى مشكلتر است . پديدهء قطع از دو جهت مطلوب ذهن است : جهت يكم - پايان دادن به شك و ترديد و احتمال كه خود نوعى عامل اضطراب و بلا تكليفى است .
جهت دوم - وصول به هدفى است كه ذهن در راه رسيدن به آن ، از امواج تند و آرام و كوچك و بزرگ احتمالات متضاد و ترديدها مى گذرد . براى