ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٨٤ - اگر عمل عينى آتيلاها و نرونها ، تاريخ انسانى را دردناك ثبت ميكند فلسفه ماكياولىها و رنانها تاريخ انسانى را به فاجعه مبدل مى سازد

مى گماريد ، كارگر بد ، سرباز بسيار خوب . اما آن زندگى كه كارگران ما را عاصى ميكند ، يك چينى را يا يك فلاح عرب را كه بهيچ وجه نظامى نيستند خوشبخت ميكند . بايد هركس كارى را بكند كه براى آن ساخته شده است و به اين ترتيب اوضاع خوب خواهد شد . « [ گفتارى در باب استعمار ص ١٩ و ٢٠ امه سه زر ] .
امه سه زر پس از نقل اين عبارات چنين مى نويسد : هيتلر روز نبرگ نه ، رنان . يعنى گويندهء جملات فوق هيتلر ، روزنبرك ، آتيلا ، سزار بورژيا ، چنگيز است نه خير ، گوينده رنان است ، دانشمند است و فيلسوف هم ناميده شده است نخست اين چند جمله را از ميان جملات فوق بيرون بياوريد : ١ - « احياى نژادهاى پست يا فاسد شده توسط نژادهاى عالى در نظم مقدرات بشر است . » ٢ - « بر او دادگرانه حكومت كنيد » ٣ - بايد هركس كارى را بكند كه براى آن ساخته شده است و بدين ترتيب اوضاع خوب خواهد شد . « آرى ، چه هدفى بالاتر از احياى نژادهائى كه در تكاپوى زندگى عقب افتاده‌اند . و چه كوششى با ارزشتر از كوششى كه در راه احياى يك نژاد و جامعهء فاسد شده انجام مى گيرد . رنان از اين هم بالاتر رفته و احساس تعهد و كوشش مزبور را جزئى از نظم مقدرات بشرى توصيف مى نمايد .
رنان توصيه ميكند : بر آن نژادهاى پست و فاسد دادگرانه حكومت كنيد .
چه اصل انسانى عالى ، و چه ايده آل مقدس . بالاخره در جملهء سوم رنان يك فرمول فلسفى كلىتر را هم متذكر مى شود و آن اينست كه « بايد هركس كارى را بكند كه براى آن ساخته شده است » اين توصيه‌ها و قوانين عالى را در جملات فوق در نظر بگيريد و سپس به مطالعهء اين جملات بپردازيد : ١ - « آدم عادى در سرزمين ما تقريباً هميشه نجيبزاده اى است كه از محيط خود بيرون آمده است » اى كاش رنان تاريخ دقيق نسل نجيب را معين