كه در مرتبت كمال نفس ناطقه گويند و عقل و صورت نوعيه انسان هم نامند «فالفاعل للنفس الناطقة امر قدسى مفارق عن الماده و علائقها سواء كانت صورة او نفسا اخرى و ذالك الامر المفارق هو المسمى بالعقل الفعال» (اسفار ج ٤ ص ٩٦ و رجوع به ج ٣ ص ١٧٩- كشاف ص ٣٩٧ شود).

«و ان النفس الناطقة عند الحكيم عبارة عن جوهر عقلى وحدانى ليس فى عالم العنصرى و لا فى عالم الاثيرى و هو عالم السماوات بل لا يتصور وجوده فى عالم الاجسام لانه لو كان في عالم الاجسام لم يتصور ان يدرك وحدة الحق».

(رسائل صدرا ص ٢٦٦).

نَفْسِ نَباتى‌

- نفس نباتى را سه قوت است كه غاذيه، منميه، مولده باشد.

حكما گويند: نفس نباتى عبارت از كمال اول براى جسم طبيعى آلى است از جهت آنكه مبدأ تغذيه و تنميه و توليد مثل است.

و بقول عرفا روح را در موقع ظهور افعال نباتيه نفس نباتى گويند.

(اسفار ج ٤ ص ١، ١١- از اخوان ج ١ ص ٢٤١) رجوع به نفس شود.

نَفْسيّاتِ ثَلاث‌

- مراد از نفسيات سه‌گانه وجود فى نفسه لنفسه بنفسه (ذات حق) و وجود فى نفسه لنفسه بغيره (جواهر) و وجود فى نفسه لغيره بغيره (وجود اعراض) است.

النّفسُ فى وَحْدَتِه كُلُّ القُوى‌

- مراد از اين عبارت و اصطلاح آنست كه نفس را در عين وحدت و بساطت جلوات و مظاهر متعددى است كه هر لحظه بشكل آن بت عيار در آمد و جلوه او در سمع سامعه و در بصر باصره و در شم شامه و در ذوق ذائقه و در لمس لامسه و در مرتبت خيال متخيله و در ... مفكره و متصرفه و واهمه و حافظه و ... است «النفس فى وحدته التى هى ظل الوحدة التى لواجب الوجود تعالى كل القوى فى مقامين مقام الكثرة فى الوحدة و مقام الوحدة فى الكثرة ...» (شرح منظومه ص ٢٠٩).

«فى بيان ان النفس كل القوى بمعنى ان المدرك بجميع الادراكات المنسوبة الى القوى الانسانية هى النفس الناطقة ...» (اسفار ج ٣ ص ٨٤).

فالتحقيق عند النظر الدقيق ان فعل كل حاسة و قوة من حيث فعل تلك القوة هو فعل النفس فالابصار مثلا فعل الباصرة ... و كل منها فعل النفس بلا شك فيه» (اسفار ج ٣ ص ٨٤).

النَّفسُ وَ ما هُوَ فَوقَها إنيّات مَحْضَه‌

- مراد اين است كه چون نفوس و ما فوق آنها كه عقول باشند در مرتبت شدت نورانيت و تجرد واقع‌اند گويا وجودات محضه‌اند و بعبارة ديگر چون عقول و نفوس از صادرات اول بوده و بلا واسطه از مبدأ المبادى صادر شده‌اند در مرتبت شدت نورانيت واقع بوده و مثل اينكه وجودات محضه‌اند.

(از شرح منظومه ص ٣٠٣).

نَفَقات‌

- (اصطلاح فقهى) نفقه اسم است از انفاق و در شرع چيزى است كه بقاء شى‌ء بر آن موقوف باشد از مأكولات و مشروبات و ملبوسات و اسباب وجوب‌