فرهنگ معارف اسلامى - سجادی، جعفر - الصفحة ٢٠٢٦ - ن

فيض‌اند و جواهر عاليه عبارت از حروف عاليه‌اند كه بلا واسطه صادر از نفس رحمانى‌اند كه آنها را كلمات الله التامات هم گويند.

عرفا مرتبه تفصيل اسماء و صفات الهى را نفس رحمانى نامند (از اسفار ج ٢ ص ٩٩- ج ٣ ص ٩٧- ج ١ ص ١، ٢، ١٩١).

نَفْسِ زَكيَّه‌

- مراد نفوس اولياء الله است.

نَفْسِ سَبُعى‌

- مراد قوت غضبيه است (اخلاق ناصرى ص ٥٦). رجوع به نفس شود.

نَفْسِ سَماوى‌

- مراد نفس فلكى است (از شفا ج ٢ ص ٦٤٣، ٦٣١).

نَفْسِ عاقِلَه‌

- مراد نفس ناطقه است و نفس عاقله را در اشخاص مردم دو قوت است يكى نظرى نامش عقل نظرى است كه بدان اشخاص دانا و آگه باشند و ديگر قوت عملى نام وى عقل عملى است كه اشخاص مردم بدين قوت كارهاى عقلى كنند از صنايع گونه‌گونه.

(مصنفات ج ١ رساله ١ ص ٢٣ و رجوع به تهافت التهافت ص ٥٤٥ شود).

«فاما النفس العاقلة للاشياء المسماة بالناطقة عندهم و المراد بالناطقة العاقلة لان النطق اخص ثمرات العقل فى الظاهر فنسب اليها فلها قوتان قوة عاملة».

(تهافت التهافت ص ٥٤٥).

نَفْسِ غاذيَه‌

- مراد قوت تعذيه و بالاخره نفس نباتى است (مصنفات ج ١ ص ٧ لا رساله ٥) رجوع شود

. نَفْسِ فاكِرَه‌

- مراد نفس عاقله است (مصنفات ج ١ ص ٧٢ رساله ٥) رجوع به نفس عاقله شود.

نَفْسِ قُدسى‌

- نفس را در مرتبه ملكه استحضار جميع آنچه براى آن ممكن است بر وجه يقين نفس قدسى ميگويند و آن آخرين مرتبت كمال حدس است.

نفوس انبياء و اولياء و نوابغ روزگار كه قبل از آموختن تمام اشياء و حقايق را بقوة حدس در مييابند نفوس قدسيه مينامند (دستور ج ٣ ص ٤١٤). اما نفس قدسى نفس پيغمبران بزرگ بود كه به حدس پيوندد عالم فرشتگان بى‌معلم و كتاب معقولات بداند (طبيعيات دانشنامه ص ١٤٤).

نَفْسِ كُلّى‌

- نفس مدبر عرش را نفس كليه گويند (كشاف ص ٥٤٦).

اخوان الصفا آرند: كه نفس كلى روح عالم است «و اعلم ان النفس الكليه هى روح العالم» (رسائل اخوان ج ٢ ص ١١٣).

«و اعلم ان النفس الكليه سترجع الى عالمها الروحانى و محلها النورانى (اخوان ج ٣ ص ٣٣٣) «و نفس الكلية ايضا هى صورة روحانية فاضت من العقل الكلى الذى هو اول الموجودات» (اخوان ج ٣ ص ٢٣٠ رجوع شود به ص ١٩١).

اهل ذوق گويند: اين عالم از محيط فلك اعلى تا بمركز تحت الثرى يك شخص است كه او را عالم كبير خوانند و نفس‌