فرهنگ معارف اسلامى - سجادی، جعفر - الصفحة ٢٠٥١ - ن
تكيه كرده، بر وى واجب بود. و اگر نتواند نشسته نماز كند، و اگر نتواند با پشت خفته نماز كند باشارت چشم، از براى ركوع و سجود چشم بر هم نهد، و از براى سر برآوردن چشم بگشايد.
و اگر سوار باشد اشارت كند بركوع.
و سجود بر قربوس زين كند، و روى به قبله آورده اگر تواند، و اگر نه به تكبيرة الاحرام روى بقبله آرد.
و اگر در كشتى باشد بر پاى نماز كند، اگر تواند روى بقبله آورده، و اگر قبله نشناسد روى فراسينه كشتى كند و نماز كند.
و كسى كه برهنه باشد بر پاى نماز كند، اگر كسى وى را نبيند، و اگر نه نشسته نماز كند. و همچنين برهنگان چون خواهند كه نماز بجماعت كنند نشسته كنند، امام به سر زانو در پيش ايشان باشد.
و خوف موجب قصر نماز باشد اگر در سفر باشد و اگر در حضر. و خايف بر حسب استطاعت خود نماز كند، پس اگر خوف قتال بود، و ممكن بود كه لشكر را بدو گروه توان كرد، امام ايشان را بدو گروه كند: گروهى در مقابل دشمن باشند، و گروهى با وى نماز كنند. امام با ايشان يك ركعت نماز كند. چون برخيزد قرائت دراز خواند، و ايشان نماز كنند، و سلام باز دهند، و پيش دشمن روند و آن گروه بيايند، و نماز در پيوندند، و با امام بركوع شوند. چون سجده كرده باشند برخيزند، و امام تشهد دراز ميخواند، تا ايشان آن ركعت ديگر بكنند، و بنشينند و تشهد بخوانند، با امام سلام باز دهند.
دليل برين ترتيب قول خداست: «وَ إِذا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاةَ»، يعنى: چون تو در ميان ايشان باشى و خواهى كه نماز كنى، «فَلْتَقُمْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ»، بايد كه گروهى ازيشان با تو بايستند، «وَ لْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَ أَسْلِحَتَهُمْ»، و بايد كه سلاحهاى خود برگرفته باشند و با سلاح نماز كنند، «فَإِذا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرائِكُمْ»، و چون سجده كنند بايد كه از پس شما باشند،» «وَ لْتَأْتِ طائِفَةٌ أُخْرى لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ»، و بايد كه آن گروه ديگر كه نماز نكرده باشند، بيايند و با تو نماز كنند، «وَ لْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَ أَسْلِحَتَهُمْ»، و ايشان نيز بايد كه سلاح برگيرند.
ظاهر آيت اقتضا ميكند كه گروه دوم با امام نماز خود تمام كنند و درين ترتيب سويت باشد ميان هر دو گروه. از آنجا كه گروه اول را با امام تكبير احرام است، و گروه دوم را سلام، و گروه اول دوم را نگاهمىدارند و در نماز نيستند، و همچنين گروه دوم اول را.
و نيز از رسول ص روايت كردهاند كه وى برين ترتيب نماز خوف گزارده است.
و اگر لشكر اندك باشد و از دشمن ترسند كه بدو گروه شوند، بر پشت اسبان نماز كنند، و روى بقبله آورده اگر توانند، و اگر نتوانند به تكبير احرام روى بقبله آرند، و بركوع اشارت كنند، و سجده بر زين كوبه كنند.
و اگر حال طعن و ضرب باشد تكبير افتتاح بگويند و براى هر ركعتى «سبحان الله و الحمد لله و لا اله الا الله و الله اكبر»