حيره است. (١٤٩- ٣٤٤) وى در جوانى در مجلس درس ابن ماسويه در جندى- شاپور حاضر ميشد و شاگردى وى را نمود و بعدها دستيار وى شد او از جمله كسانى است كه زبان يونانى را بخوبى ميدانست و كتاب قاطيقورياس ارسطو را شرح كرد.

از جمله كسانى كه بنقل علوم منطق و ترويج علم كلام همت گماشتند خاندان نوبخت‌اند كه خود خلفا و سلفا مردمى دانشمند و اهل فضل بودند چنانكه در قرن چهارم يكى از همان دودمان بنام شيخ ابو اسحاق ابراهيم نوبختى در علم كلام كتابى نوشت بنام كتاب «ياقوت» كه ابن ابى الحديد و علامه حلى آن را شرح كرده‌اند. شرح علامه بنام انوار الملكوت موسوم شده است.

خلاصه كلام بعد از بناى بغداد و انتقال مركز خلافت به بنى عباس عده‌اى از ايرانيان دانشمند بسمت وزارت برگزيده شدند و بيت الحكمة را تأسيس كردند و از اطراف و اكناف جهان دانشمندان را گرد آوردند و علاوه بر بيت الحكمة در شهرهاى نزديك بدار- الخلافت حوزه‌ها و مراكز علمى ديگر بوجود آمد و براى اثبات مسائل دينى بازار منطق جدل و مناظره رونق يافت و مذاهب كلامى خاص بوجود آمد.

و بايد دانست كه فن منطق در دوران تفكر اسلامى آن بنامهاى مختلف خوانده شده است از جمله متكلمان كتاب النظر «علم النظر» كتاب الجدل «كتاب المدارك» كتاب مدارك العقول، ناميده‌اند و منطقيان آن را رئيس العلوم «آلة العلوم» «ميزان العلوم» علم ميزان، ناميده‌اند.

و كتابهايى كه بعدا در اين فن تأليف شده است به عناوينى از قبيل معيار العلم و «قسطاس المستقيم» منطق المشرقيين و جز آن خوانده‌اند.

عده از دانشمندان بيت الحكمة اين عصر:

حنين بن اسحاق ٨٠٥- ٨٧٣ م ابو يحيى مروزى ٨٠٤- ٩١٠ ابن مقفع ٧٥٠- ٨١٥ م الكندى ٧٠٩- ٨٧٧ م ابراهيم مروزى ٨٥٠- ٩٢٠ م ابن خيلان ٨٦٠- ٩٢٠ م ابو بشر متى ٨٧٠- ٨٣٠ م يحيى بن بطريق ٧٧٠- ٨٣٠ م ثابت بن قره ٨٣٤- ٩١٠ سرخسى ٨٨٤- ٨٩٩ اسحاق بن حنين ٨٤٥- ٩١٠ عيسى بن يحيى ٨٥٠- ٩١٠ در عصر دوم و مدارس بغداد از ٩٠٠ تا ١٠٠٠ م ابو عبد الله خوارزمى ٩٣٠- ٩٩٠ م ابن نديم ٩٣٦- ٩٩٥ م ابن عباد ٩٣٦- ٩٩٥ م ابن خمار ٩٤٣- ٩٩٥ م الفارابى ٨٧٣- ٩٥٠ م ابن خمار يا ابن سوار ٩٤٣- ١٠٣٠ اخوان الصفا ٩٧٠- ١٠٣٠ ابن بدر ٩٦٠- ١٠٢٠ محمد بن موسى ٨١٥- ٨٧٣ اخوان الصفا ميدانيم كه مردم ايران با وجود تغيير