كه بيان تفصيل زكاة است و فعل باشد مانند كتابت، عقود و اشارات و انجام آن بتفصيل از طرف معصوم چنانكه حضرت رسول با فعل و عمل خود تفصيل نماز و حج را براى مؤمنان بيان كردند و در هر حال قطعى است كه تأخير بيان مجمل از وقت حاجت ناپسند و زشت است زيرا نتيجه آن تكليف ما لا يطاق است لكن تأخير بيان از وقت خطاب جائز است براى مصالح خاص از جمله آزمايش مكلف و تحريض آن بر فعل در اين مورد نيز بعضى از اصوليان روا ندانند و بعضى گويند در مثل عام و مطلق روا نباشد حتى از وقت خطاب اما در مواردى كه اصولا ظهورى ندارد و مجمل محض است تأخير بيان آن از وقت خطاب روا باشد.

در اصول ارشاد آمده است:

مبين گاهى بفتح عين (بصيغه اسم مفعول) و زمانى بكسر عين (بصيغه اسم فاعل) استعمال ميشود.

١- مبين (بفتح عين) آن كلامى است كه دلالتش بر معنى مراد واضح و هويدا باشد و آن بر دو قسم است مبين بالذات- مبين بالغير مبين بالذات آن است كه وضوحش ناشى از كلام باشد مانند ضرب زيد عمروا كه دلالتش بر معنى مراد واضح و وضوحش نيز ناشى از خود كلام است.

مبين بالغير آن است كه وضوحش بوسيله انضمام بكلام ديگرى باشد ماند اكرم العلماء الا بعضهم- لا تكرم زيدا العالم- كلام اول گر چه بخودى خود مجمل است ولى پس از انضمام بكلام دوم (كه بيان‌كننده معنى بعض ميباشد) مبين و متضح الدلالة گرديده است- پس وضوح آن ناشى از انضمام بغير ميباشد.

مبين خواه بالذات باشد خواه بالغير بدو قسمت تقسيم ميشود:

١- نص ٢- ظاهر هرگاه دلالت كلام را بر معنى مراد طورى واضح و آشكار باشد كه احتمال معنى ديگرى در آن نرود آن را نص گويند مانند ضرب زيد هرگاه دلالت آن بر معنى مراد بآن درجه از وضوح و قطعيت نپيوسته باشد يعنى دو معنى از آن محتمل گردد يكى راجح و ديگرى مرجوح در اين صورت طرف راجح را ظاهر و طرف مرجوح را مؤول گويند.

مثلا از كلمه فاقطعوا در آيه‌ السَّارِقُ وَ السَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُما دو معنى محتمل ميگردد يكى جدا ساختن دست‌ها از بدن- و ديگرى مجروح ساختن آنها معنى اول كه راجح است معنى ظاهرى و معنى دوم كه مرجوح است معنى مؤولى ميباشد.

٢- مبين (بكسر عين) توضيح‌دهنده كلام سابق الذكر را مبين گويند و آن بر دو قسم است:

١- مُبَيَّنِ فِعْلى ٢- مُبَيَّنِ قَولى مبين فعلى: مثلا اگر معصوم بمجرد نزول آيه‌ وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ باعمالى كه متضمن قيام و قعود و ركوع و سجود