در هر حال كلمه الهه مساوى با رب است، در كتاب تورات و زبور داود آلهه مساوى با ملائكه آمده است، در تورات مخصوصا الهه غرباء را اصنام ناميده‌اند و بدين طريق خواسته‌اند حكايت از توحيد خود و بت‌پرستى ديگران كرده باشند. در تورات نام اليهوه كه از يهوه خدا گرفته شده است نام پنج نفر از بزرگان و انبياء ضبط شده است. رجوع شود به كتاب اول سموئيل ص ١.

باز كلمه رب در تورات احتراما بر آقا و بزرگ اطلاق شده است چنانكه در فارسى نيز اين اطلاق وجود دارد، رب العساكر، پيشواى عساكر روحانى آسمان و سردارى عساكر زمين هم آمده است. رجوع شود به قاموس كتاب مقدس.

و بهر حال در تورات مساوى با اللّه قرآن مجيد كلمه «يهوه» است كه نام ذات احديت است و در عين حال دلالت بر سرمديت آن هم ميكند. رجوع شود به ما للهند ص ٢٨.

البته اين مطلب نيز عنوان شده است كه الهه يونانيان نيز از يهود گرفته شده باشد و ابو ريحان نيز اشارتى بدين معنى دارد. وى حتى افلاطون را كه حكيم نامى و بزرگ يونان است بت‌پرست ميداند و پيرو الهه يونان، اين معنى را شايد بتوان با ارباب انواع و تفكر او در باب مثل ارتباط داد و البته بايد گفت كه طرز تفكر او در باب ارباب انواع تا حدودى جنبه عقلى و فلسفى پيدا كرده است، قهرا عقايد عاميانه او كه متأثر از محيط زيست او بوده است بجز روش فكرى او است در اين باب.

آلِىّ‌

- (اصطلاح فلسفى) آنچه منسوب بآلت است. حركات آلى: جنبشهائى كه صادر از اعضاء و جوارح است، موجودات آلى: حيوانات‌اند كه عكس العملهاى خاص آنها بوسيله اعضاء و جوارح است.

چنانكه در زير عنوان كلمه نفس و در مقام بيان ماهيت و تعريف آن آيد:

فلاسفه گويند «نفس كمال اول براى جسم طبيعى آلى است» از كلمه آلى كه در تعريف نفس آمده است تعبيرات و تعريفات مختلفى شده است.

محققان فلاسفه گويند: مراد از آلى اعضاء و جوارح ظاهرى نيست بلكه قواى خاصى است كه در موجودات طبيعى هست، مثلا در نباتات مراد از آلت و آلى بودن قوت تغذيه و تنميه و توليد است، و در حيوان علاوه بر آن قوت احساس و ادراك و خيال نيز هست، و در انسان باضافه عقل است، و بالاخره مراد «ماهى كالقوى» است نه «ماهى كالاعضاء» است.

حاجى سبزوارى گويد: «المراد بالالة ماهى كالقوى لا ماهى كالاعضاء فيشمل النفس السماوية لان لها ايضا قوة دراكة خيالية و حساسة و قوة محركة هى طبيعة الخامسة».

(شرح منظومه ص ٢٨٠) صدرا آرد «و هذه الحد اعنى قولنا كمال اول لجسم طبيعى آلى جامع لسائر النفوس اذ ليس المراد بالآلة المذكورة فى تحديد النفس ما هو كالاعضاء بل ماهى‌