مضارع آن مانند ماضى آن مفتوح العين باشد مانند «منع يمنع» ٢- آنكه مضارع آن بر خلاف ماضى مكسور العين باشد مانند «ضرب يضرب» ٣- آنكه مضارع آن بر خلاف ماضى مضموم العين باشد مانند «نصر ينصر».

مضارع فعلهاى ماضى مكسور العين دو صورت دارد ١- آنكه عين الفعل آن مانند ماضى مكسور العين باشد مانند «حسب يحسب» ٢- آنكه مضارع آن بر خلاف ماضى مفتوح العين باشد مانند «علم يعلم» مضارع فعلهاى ماضى مضموم العين تنها مضموم العين‌اند مانند «شرف يشرف».

و با فعل ماضى مجرد رباعى يك نوع مضارع بكار برده ميشود و اصولا فعل رباعى مجرد را يك بنا و يك باب است مانند «دحرج يدحرج» اين است هفت باب ثلاثى و رباعى مجرد (از شرح تصريف ص ٧١- ٧٣).

أَبواب ثُلاثِىّ و رُباعِىّ و مَزيدْ

- (اصطلاح ادبى) افعال ثلاثى مزيد فيه بر سه قسم‌اند ١- آنكه يك حرف بحروف اصلى آنها اضافه شده باشد ٢- آنكه دو حرف افزوده شده باشد ٣- آنكه سه حرف زياد شده باشد.

معمولا حروفى كه در كلمات (فعل و اسم) عربى زيادت واقع ميشوند و آنها را حروف زوائد گويند حروف «سألتمونيها» ميباشد:

الف- افعال ثلاثى مزيد كه يك حرف در آنها از حروف زياده باشد يعنى افعالى كه ماضى آنها چهار حرف است سه باب‌اند ١- باب افعال بزيادت همزه در اول مانند «اكرم يكرم اكرام» همزه باب افعال اغلب براى متعدى كردن است كه فعل لازم را اگر بباب افعال برند متعدى شود. و گاه براى صيرورة فعل باشد بمصدر خود مانند «اصبحنا اى دخلنا فى الصبح» و مانند «اغد البعير اى صار ذا غدة» و گاه براى وجود چيزى بر صفتى باشد مانند «احمدته. اى وجدته محمودا» و گاه براى سلب است مانند «عجمت الكتاب اى ازلت عجمته» و گاه براى زيادت در معنى باشد مانند «شغلته و اشغلته».

ب- باب تفعيل كه با تكرير عين- الفعل باشد مانند «فرح يفرح تفريحا» اين باب اغلب براى تكثير است در فعل مانند طوفت و جولت و گاه براى تكثير در فاعل مانند «موتت الآبال» و گاه براى تكثير مفعول است مانند «غلقت الابواب» و گاه براى نسبت مفعول است باصل فعل مانند «فسقته. اى نسبته الى الفسق» و گاه براى تعديه فعل است مانند «فرحته» و گاه براى سلب است مانند «جلدت البعير. اى ازلت جلده».

٣- باب مفاعله كه با زياد شدن الف بعد از فاء الفعل درست ميشود مانند «قاتل يقاتل مقاتلة» اصل اين باب براى بين اثنين است مانند «ضارب زيد عمروا» و گاه براى تكثير است چنانكه فعل (باب تفعيل) مانند «ضاعفته» و گاه بمعنى افعل (باب افعال) است مانند «عافاك اللّه بمعنى اعفاك اللّه» و گاه بمعنى فعل (ثلاثى مجرد)