١ ص ٢٥٢) «و على المذهبين فى الخلاء هل وراء- العالم خلاء لا يتناهى حتى يلزم وراء العالم بعد غير متناه ام لا خلاء موجود الا القدر- الذى فيه العالم و ليس وراه لا خلاء و لا ملاء و على التقدير الاخير هل يجوز خلو الشي‌ء من هذا القدر عن الجسم حتى يوجد فى- العالم جسمان لا يتماسان و لا يوجد فيما بينهما جسم يماسهما و هذا النوع من- الخلاء هو المسمى بالبعد المفطور و القائلون به اصحاب الخلاء اولا يجوز حتى لا يكون فى العالم جسمان لا يتماسان و لا يكون ما- بينهما ما يماسهما».

(ش ص ٢٤٣) «و اذا علمت ان الجسم ليس فيه ما يزيد على المقدار فلا يمكن ان يكون ما بين الاجسام خاليا اى بعدا مفطورا سواء اعتقد انه عدم او امتداد». (ش ص ٢٤٤)- و نزد عرفا بعد بمعناى دورى است و نيز در اصطلاح متصوفه و عرفاء عبارت است از تقيد بقيد صفات بشرى و لذات نفسانى كه موجب بعد است از مبدأ حقيقى و عدم اطلاع بر حقيقت حال (شرح گلشن ص ٤٠، ٤١٠). غايت بعد موجب عدم ادراك است.

بُعْدِ مَفْطُور

- (اصطلاح فلسفى) چنانكه در كلمه مكان توضيح داده ميشود كسانى كه قائل بوجود خلاء ميباشند گويند مكان عبارت از فواصل بين اجسام است و آن را بعد مفطور مينامند.

(دستور ج ١ ص ٣٣- ش ص ٢٤٤) و رجوع به بعد شود.

بَعْدِيَّت‌

- (اصطلاح فلسفى) بعديت مقابل قبليت است و معادل با تأخر است.

بَعْدِيَّتِ انفكاكى‌

- اين اصطلاح را ميرداماد بكار برده است و مراد تأخر از متن واقع و حاق اعيان است.

(قبسات ص ٢٢١)

بَعْدِيَّتِ مُكَمِّمَه‌

- (اصطلاح فلسفى) مراد بعديت و تأخر بالزمان است در مقابل بعديت و تأخر بالذات.

بعيد

- اين اصطلاح عرفانى است و بعيد بمعنى دور و مقابل قريب است و كسى را گويند كه پرتو نور وجود بدو نرسيده باشد و در ظلمت عدميت مانده و از علم بعين نيامده و بالاخره بعيد حقيقى آنست كه از هست كه وجود است دور باشد و افاضه نور وجود از خزائن جود بر او نشده باشد.

(شرح گلشن ص ٤١٣)

بُغات‌

- (اصطلاح كلامى) كسانى كه بر امام معصوم خروج كردند بغات‌اند مانند ابن ملجم مرادى و اهل جمل و صفين و بمانند كفار حربى‌اند (از شرح لمعه ج ١ ص ١٩١).

بَقاء

- (اصطلاح عرفانى) بقاء عبارتست از بدايت سير فى لله چه سير الى الله وقتى منتهى شود كه باديه وجود را بقدم صدق يكبارگى قطع كند و «سير فى اللّه» آنگاه متحقق شود كه بنده را بعد از فناى مطلق وجودى ذاتى مطهر از لوث حدثان ارزانى دارد تا بدان در عالم اتصاف باوصاف الهى و تخلق باخلاق‌