و اسباب نزول آيات و منشأ قصص و حكايات وارد باشد و در علم رجال و حديث و درايت و اوضاع و احوال رجال حديث متبحر باشد و با تمام اين احوال نيروى استنباط قوى داشته باشد و باصول دين اسلام نيز وارد باشد موارد امر را از نهى بازشناسد و بداند در چه مورد امر دلالت بر وجوب ميكند و در چه مورد امر دلالت بر استحباب دارد و در كدام يك از موارد دلالت بر اباحه دارد. كجا دلالت بر فور دارد و كجا دلالت بر تراخى و بازشناسد كه كجا وجوب، وجوب كفائى است و كجا عينى است چه مورد تخييرى است و چه مورد ... است.

نهى در چه مورد دلالت بر حرمت دارد و در چه مورد دلالت بر كراهت، نهى تنزيهى چيست و امر ارشادى كدام؟ احكام تأسيسى كدام و امضائى كدام است. ناسخ كدام منسوخ چيست؟ به معنى لغات وارد باشد و حقيقت را از مجاز بازشناسد.

مشتركات، متباينات، مترادفات، كنايات و استعارات زبان عرب را بخوبى بداند. نص ظاهر، مؤول، محكم و متشابه را بخوبى بشناسد.

تَفْصيل‌

- (اصطلاح اصولى) مقابل اجمال است رجوع باجمال شود و رجوع به تضمين شود.

تَفْصيلِ ذِهْنى‌

- (اصطلاح فلسفى) دو جمله تفصيل ذهنى و تحليل عقلى در كلمات صدر الدين مرادف آمده است (اسفار ج ١ ص ٧١٩).

تَفَكُّر

- (اصطلاح فلسفى و عرفانى است) در فلسفه تفكر يعنى فكر و انديشه كردن است و تصرف قلب است در معانى اشياء جهت درك مطلوب و از نظر اهل ذوق تفكر نتيجه تذكر است و فكر كردن در خداست بواسطه توجه در آثار و صنع او.

(از شرح گلشن ص ٥٣ و دستور ج ١ ص ٣٣٢) در عرفان تفكر عبارت از ظهور صورت ملكوتى شيخ است كه فرمودند

«تفكر ساعة فى الله خير من عبادة سبعين سنة»

. حضرت رسول فرمود:

تفكر وافى آلاء الله و لا تفكر وافى الله‌

. تفكر عبارت از انديشه و فكر كردن در خداست بواسطه توجه در آثار الهى بحكم‌ «الَّذِينَ ... يَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ».

شبسترى گويد:

تفكر رفتن از باطل بحق است‌

بجزو اندر بديدن كل مطلق‌