دوم القاء رحمانى با واسطه است كه عبارت از القائيست كه ابتدا افاضه ميشود بر عقل اول و بعد بر ارواح قدسيه و بعد بر نفوس حيوانيه منطبعه و مراد از نفث روحى همان است كه آنچه حاصل از روح قدس است بحكم «ان روح القدس نفث فى روعى» (شرح فصوص ص ٥٥).

الَم‌

- (اصطلاح فلسفى) لذت و الم از كيفيات نفسانيه‌اند و در تعريف آن دو گفته شده است كه لذت عبارت از ادراك ملايم طبع است و الم ادراك منافر و منافى با طبع است. و بعبارت ديگر الم ادراك منافر با طبع است از آن جهت كه منافر است زيرا هر امر منافرى ممكن است از جهتى يا در زمانى ملائم باشد و لذت عبارت از ادراك ملائم با طبع است از آن جهت كه ملائم با طبع است زيرا هر امر ملائمى ممكن است از جهتى يا در زمانى و نزد شخصى منافر باشد.

محمد زكرياى رازى گويد: الم خروج از حال طبيعى است و لذت بازگشت بحالت طبيعى بنا بر اين لذت و الم از امور حقيقى و متأصل در خارج نيستند.

(دستور ج ١ ص ١٦٢) قطب الدين گويد: لذت و الم از امور اعتبارى‌اند و عبارت او چنين است:

الم ادراك نيلى باشد و لكن وصول چيزى را كه عند المدرك آفت باشد از آن روى كه آن چنان باشد.

(درة التاج جزء سوم از بخش اول ص ٩٠ و رجوع شود به مبدأ و معاد صدرا ص ١٠٨ و اسفار ج ٢ ص ٣٨- ٣٩ و اخوان ج ٣ ص ٦٨ و زاد المسافرين ص ٢٣١) صدر الدين شيرازى گويد و بنا بر- اين تعاريف لذت و الم دو امر ثابت و دائمى نمى‌باشند و تجربه نيز همين امر را تأييد ميكند زيرا ما مشاهده ميكنيم كه هر امرى در مراحل اوليه و بدو حدوث بى‌نهايت لذت دارد و كم كم از لذت آن كاسته ميشود و همين طور است در طرف آلام كه امور مولمه در بدو حدوث نهايت الم و رنج را دارند و لكن بعد از مدتى عادى شده و ديگر مولم نمى‌باشند بعضى از چيزها براى بعضى از اشخاص در مواقع خاصى مولمند و همانها براى اشخاص ديگرى ملذند.

وى گويد سبب اين وضع اين است كه لذت و الم در اثر ادراك حاصل ميشوند و لذات حسيه بواسطه ادراكات حسى بوجود مى‌آيند و ادراك حسى بويژه لمسى در اثر انفعال پديد مى‌آيد و موقعى كه كيفيت وارده بر عضو مستقر و مستمر شود انفعال جديد حاصل نمى‌شود و در نتيجه شعور جديدى پديد نمى‌آيد و لذت ادراك نمى‌شود و همين طور است در طرف آلام.

و لفظ لذت و الم نزد عامه بر ملائمات و منافيات حسى اطلاق ميشود.

لذات و آلام بر حسب قواى مدركه تقسيم ميشوند بلذات و آلام عقلى و وهمى و حسى. لذت و الم حسى عبارت از تكيف عضو لامس است بكيفيت ملموسه‌