- (اين اصطلاح كلامى است) و يكى از فرق اسلامى و كلامى را گويند اينان بامامت عبد اللّه افطح گويند بعد از حضرت صادق و گويند امامت از حضرت صادق نه به اسماعيل نقل يافت و نه حضرت موسى و بلكه به افطح انتقال يافت در منشأ اين عقيده و اينكه اصولا فرزندى بدين نام بوده است يا نه اختلاف زياد است.

(ملل و نحل شهرستانى ص ٧٨)

افْعال‌

- (اين اصطلاح كلامى است) افعال جمع فعل است متكلمان اين اصطلاح را از اين روى بكار دارند و مورد بحث قرار دهند كه روشن كنند كه افعال خداى متعال چگونه بود، از نوع فعل بندگان بود يا نه و او را در افعال خود هدفى بود يا نه و اگر هدفى بود عايد بدو شود و يا به بندگان و اصولا فعل او از نوع ابداع است يا تخليق.

در كتاب معتقد الاماميه آمده است كه اماميه اعتقاد كرده‌اند كه افعال خداى تعالى همه حسن است، و هيچ چيزى- بى‌غرض و حكمتى نيست، و آن نفع خلقان است يا نفع آنچه بدان خلقان نفع گيرند، يا از براى دفع ضرر است از ايشان. و روا نباشد كه بى‌غرض بود، از براى آنكه فعل بى‌غرض عبث باشد. و آن غرض با وى راجع نباشد، زيرا كه نفع و ضر و حاجت بر وى روا نيست، پس بنماند الا آنكه راجع با خلقان باشد.

(رجوع شود به معتقد الاماميه ص ٣٧)

افْعال تَعَجّب‌

- (اصطلاح ادبى) افعال تعجب آنها هستند كه در مقام شگفتى از امرى ايراد شوند و آنها «ما افعل و افعل به» است و از فعل درست شود با شرائط زير.

١- فعل ثلاثى باشد. ٢- قابل تصرف باشد. ٣- قابل فضل و برترى باشد. ٤- از افعال منفى نباشد. ٥- از افعالى كه وزن افعل داشته باشند نباشند و در مورد فقدان اين شرائط متوسل «باشد و اكثر» شوند چنانكه در افعل تفضيل مانند «ما احسن زيدا» و «ما احسن بزيد» و جمله‌هاى ديگرى براى تعجب آمده است كه از سياق كلام دانسته ميشود و قاعده‌اى ندارد مانند «كَيْفَ تَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَ كُنْتُمْ أَمْواتاً فَأَحْياكُمْ‌- سبحان اللّه ان المؤمن لا ينجس- واها لليل ثم واها».

(از سيوطى ص ١٣٥- ١٥٤)

افعالِ رَسُول‌

- (اصطلاح كلامى، فقهى) يكى از مستندات فقه مسلمانان عمل حضرت رسول است در معتقد الاماميه آمده است:

فعل آن باشد كه موجود شود پس از آنكه معدوم باشد. و افعال رسول را ص از جهت عقل واجب نيست متابعت كردن، زيرا كه وى ص مخصوص باشد بعبادتى كه ما را در آن مصلحت نباشد، ليكن از