را در آن شركت بود، و وى را براى قالب نيز بهشتى است و دوزخى و سعادتى و شقاوتى و مانعيم و لذات دلرا كه بيواسطه قالب باشد نام بهشت روحانى ميكنيم و رنج و الم و شقاوت وى را كه بى‌قالب بود آتش روحانى مى‌گوئيم.

از درون دل روزنى است بعالم ملكوت كه از آن روزن اين معانى آشكار شود ... (كيمياى سعادت ص ٧٩).

بَهْشَمِيَّه‌

- (از اصطلاحات كلامى است) فرقه از فرق معتزلى است. پيرو ابو هاشم عبد السلام بن جبائى.

(از مختصر الفرق ص ١٢١)

بَهْمَنْچَه‌

- (از اصطلاحات گاه‌شناسى است) و آن بهمن روز است از بهمن ماه.

و بدين روز بهمن سپيد، بشير خالص پاك خورند. و گويند كه حفظ فزايد مردم را و فرامشتى ببرد. و اما بخراسان مهمانى كنند بر ديگى كه اندرو از هر دانه خوردنى كنند و گوشت هر حيوانى و مرغى كه حلال‌اند و آنچ اندر آن وقت بدان بقعت يافته شود از تره و نبات.

(رجوع شود به التفهيم ص ٢٥٦)

بيابان غَفْلَت‌

- (اصطلاح عرفانى) وادى غفلت. مرتبت غفلت و خذلان.

بَيْتُ الْحَرام‌

- (اصطلاح عرفانى) كنايت از قلب انسان كامل است كه حرام است بر سواى محبوب، كه هر كه صاحب دلى چنين باشد، هم طلب و طالب است و هم مطلوب (اصطلاحات شاه نعمت اللّه ص ٨). نشست عاشق اندر بتكده واجب كند زيرا كه آه عاشقان از بتكده بيت الحرم سازد

بَيان‌

- (اصطلاح عرفانى) مأخوذ از قرآن مجيد است كه فرمودند: الرَّحْمنُ عَلَّمَ الْقُرْآنَ خَلَقَ الْإِنْسانَ عَلَّمَهُ الْبَيانَ‌.

اهل ذوق گويند منظور گويا شدن به كلمه توحيد است.

- در نزد ادباء بيان بمعنى فصاحت است يقال «فلان ذو بيان» و عبارت از منطق فصيح است و كشف و توضيح باشد و اثبات بدليل باشد و در اصول بمعناى كشف و توضيح باشد و اثبات بدليل باشد بطور مطلق و بمعناى كشف و توضيح از حكم مجمل باشد و آن بر پنج قسم است. بيان تقرير، بيان تفسير، بيان تغيير، بيان تبديل، بيان ضرورت، شرط و صفت». اصوليان گويند تأخير تبديل نسخ است و تغيير «استثناء و بيان از وقت حاجت قبيح است باين معنى كه شارع و يا حاكم ديگرى اگر كلامى گفت كه داراى معنائى مبهم بود يا مجمل بود و موقع عمل بآن رسيد اگر توضيحى يا تبديل و تفسير و تغييرى لازم باشد يا رفع ابهامى را ايجاب كند بايد قبل از وقت عمل انجام شود و الا بعد از آنكه عامل بدان عمل كرد مأخوذ نخواهد بود زيرا تكليف محال محال است پس لازم است هر مجملى قبل از وقت عمل بيان شود (از تلويح ص ٤٥٥- كشاف ج ١ ص ١٦٩- ١٧٠).

بَيانِيَّه‌

- (از اصطلاحات كلامى است) فرقه بود از فرق اسلامى. اين فرقه‌