فرهنگ معارف اسلامى - سجادی، جعفر - الصفحة ٤٠٨ - ب
حمل و ثور و جوزا بهارىاند و جنبان. و دلالتشان از عمر بر كودكى است، وز سويها بر مشرق و بر باد صبا، و از پاسهاى روز يا شب بر نخستين پاس. و سرطان و اسد و سنبله تابستانىاند آراميده و دليل از عمر بر جوانى و از سويها بر جنوب و بر بادش وز پاسهاى روز يا شب بر دوم پاس. و ميزان و عقرب و قوس تير ماهىاند جنبان. و دليل از عمر بر كهلى و از سويها بر مغرب و بادش دبور وز پاسهاى روز يا شب بر سوم پاس.
و جدى و دلو و حوت زمستانىاند آرميده و دليل از عمر بر پيرى و از سويها بر شمال و باد شمالى و از پاسهاى روز يا شب بر چهارم پاس.
و نخستين برج را از برجهاى هر فصلى منقلب خوانند اى گردان. و دوم را ثابت اى ايستاده، زيرا ك چون آفتاب اندرو باشد آن فصل درست بر طبق خويش بايستد خالص. و سيم را ذو جسدين خوانند. و معنى او آن بود كه دو تن دارد.
و هر گونهئى ازين سه گونه كه بگفتيم بر تربيع باشند يك با ديگر. پس حمل و سرطان و ميزان و جدى مربعهايست منقلب و دلالتش بر آهستگى و پاكيزگى و هشيارى و نگرستن اندر علمها و باريكها. و ثور و اسد و عقرب و دلو نيز مربعهايست ثابت، دليل است بر حليمى و انديشيدن و دادگستريدن و نيز بر بسيارى خصومت و پرخاش. و گاهگاه دلالت كند بر برداشتن شدتها و صبر كردن بر كار و رنجورى.
و جوزا و سنبله و قوس و حوت مربعهايست ذو جسدين، دليل كند بر آشفتگى و سبكى و لهو دوستى و كم چارگى و مختلفكارى و دو رويه و دو زفانى و بجمله حديث، برجهاء ثابته بدانچ دلالت كنند پيدا بود.
و دلالت ذو جسدين پنهانتر و دلالت منقلب بميان هر دو.
(رجوع شود به التفهيم ص ٣٥٣)
بُرُوجِ تَر
- (اين اصطلاح احكام نجوم است) رجوع شود به بروج گرم.
بُرُوجِ جَنُوبِىّ
- (اين اصطلاح هيوى و نجومى است) بروج جنوبى عبارتند از ميزان، عقرب، قوس، جدى، دلو و حوت، البته هنگامى كه آفتاب در يكى از اين بروج باشد روز كوتاهتر و شب بلندتر است.
(رجوع شود به رساله نجوم اخوان ص ٧٦)
بُرُوجِ حارَّه
- (اين اصطلاح از اصطلاحات علوم غريبه است).
اصحاب علوم غريبه پاره از بروج را حار دانند و بعضى را بارد و بعضى را يابس و بعضى را رطب و گويند خاصيت عناصر در كواكب و بروج وجود دارد و بلكه اين خواص كه در عناصر است از ناحيه كواكب بود.
و گويند هر گاه كواكب حاره در بروج حاره بود شدت گرماى تابستان بود و درختان و گياهان به خشكد و صفراء در اجسام جوشش كند و احتراق فزون گردد، آبها كم شود. كبريت و ياقوت در آن هنگام بوجود آيد و اگر كواكب حاره در بروج رطبه بود نيز حالاتى ديگر پديدار شود.
بطور تفصيل در اين باب سخن راندهاند.