تاريخى در اين مورد روش حضرت رسول را تذكر ميدهند. و بالاخره اينان حتى- الامكان راه رسيدن به هدف خود را مسالمت ميدانند لكن سرانجام كار اگر لازم شد بايد جهاد كرد (رساله سوم از رسائل ناموسيات ص ٨٨، ٩٣).

طرفداران خود را بتوبه و بازگشت از گناهان و كوتاهى در اصلاحات اجتماعى تشويق مينمايند همچنانكه حضرت موسى قوم بنى اسرائيل را امر بتوبه كرد.

و امر كرد كه اجساد خود را بميرانند و بكشند و هواى نفسانى خود را طرد كنند و عجب است كه اينان توجه زيادى بداستانهاى اسرائيلى و قوم موسى داشته‌اند و از داستانهاى آنان براى رفقا و اخوان خود زياد نقل كرده و نتيجه‌گيرى نموده‌اند.

و سپس از آثار عيسى و حواريون استشهاد كرده‌اند اخلاق نرم مسيح را توصيه كرده‌اند و بياران خود يادآورى كرده‌اند كه حضرت مسيح همه روزه جهت تبليغ رسالت خود در دهات ميگشت و مردم را براه حق دعوت ميكرد. داستان بدار آويخته شدن او را بياد مى‌آورند.

داستان ابراهيم خليل را تذكر ميدهند و سرانجام داستان يوسف (ع) را.

داستان سقراط حكيم را كه در راه حق و فلسفه خود فدا شد و ساير حكما و فلاسفه كه در اين راه فداكارى كردند.

از مجموع اين بيانات و بياناتى ديگر مانند ذكر داستان مدينه كه بر رأس كوهى بنا شده بود و در جزيره از جزائر پر نعمت قرار داشت و مردم آن همه برادر و قوم و خويش بودند و بين آنها مودت و دوستى برقرار بود عده از آنها به جزيره ديگرى راه يافتند كه مسكن ميمونها بود و در بين آنها سكونت گزيدند و آن قدر بماندند كه جزيره و خود و نعمت‌هاى آن را فراموش كردند و فراموش كردند كه براى چه آمده‌اند ...

و بدين طريق معلوم و مسجل ميشود كه اين دسته يعنى گروه اخوان الصفا صرفا يك دسته سياسى بوده‌اند كه ظاهرا عليه خلافت بغداد و نابسامانيهاى مركز خلافت اسلامى قيام كرده بودند و فرقه و يا نحله فلسفى محض نبوده‌اند.

(رجوع شود به رساله سوم و چهارم و هفتم ص ٢٣٥- ٢٤٢).

اخُوّت‌

- (اصطلاح اخلاقى و عرفانى) از خصوصيات اهل اللّه و سلاك طريق، اخوت و صداقت است و مساوات و مواسات، همان طور كه از ويژگيهاى اخلاق اسلامى اين امر است.

در قرآن مجيد و اخبار اسلامى نيز بدين امر تأكيد شده است. در قرآن آمده است:

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ.

در كلمات قصار آمده است:

اخوك من صدقك لا من صدقك و يا خير الأشياء جديدها و خير الاخوان قديمها.

أَخْيار

- (اصطلاح عرفانى) جمع خير است و در اصطلاح سالكان اخيار هفت تن را گويند كه از جمله سيصد و پنجاه و شش مردان غيب‌اند و آنها را ابرار نيز خوانند.