و متمكن متردد نباشد و از حالى بحالى نگردد بلكه، رخت يكسره بحضرت برده، و انديشه غير از دل سترده نه معاملتى رود بر او كه حكم ظاهرش بدل كند و نه حالى بدل يابد كه حكم يا طش متغير گرداند بحكم‌ «فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ» اسباب تلوين از وى اسقاط كند.

و بعضى گويند تمكين فوق و بالاتر است از طمأنينت زيرا تمكين اشارت است بنهايت استقرار عبد.

(از كشاف ص ١٣١٠- كشف المحجوب ص ٤٨٦- لمع ص ٣٦٦- رساله قشيريه ص ٤١- رياض العارفين ص ٣٨- شرح منازل ١٨٨).

تَماثُل‌

- (اصطلاح منطقى و ادبى) و تماثل دو جمله متعاطف را گويند. در منطق تماثل اتحاد دو چيز است در نوع يعنى در تمام ماهيت و هر گاه گفته شود مثلا دو چيز مثلانند و يا متماثلانند مراد اين است كه آن دو متفق در تمام حقيقت و ماهيت‌اند پس هر دو امرى كه مشترك باشند در تمام ماهيت مثلانند و اگر مشترك نباشند متخالفند و متخالفان هم يا متقابلانند يا نه. (از كشاف ص ١٣٤٢- اسفار ج ١ ص ١٣٤)

تَماسّ‌

- (اصطلاح فلسفى) تماس يعنى برخورد و متماسان اللذان طرفا هما معا لا فى المكان بل فى الوضع الواقع عليه الاشارة فان الاطراف ليست فى مكان البتة و لها وضع ما».

(از شفا ج ١ ع ٨٣).

تَمام‌

- (اصطلاح فلسفى) كلمه تمام و تام ابتداء در اشيائى كه معدود بوده است بكار برده ميشده است چنانكه مثلا ميگفته‌اند كه فلان تام الاعضاء است يعنى اعضاء او باندازه‌ايست كه بايد باشد و بعبارت ديگر در اشياء ذو كميت و بعد در مورد اشيائى كه از لحاظ وجود صفات بر ديگرى برترى داشته است بكار برده ميشده است و بعد در مورد اشيائى كه از هيچ جهت نيازى بغير نداشته است بكار برده شده است و گفته‌اند ذات حق تام الوجود و فوق تمام است.

(از شفا ج ١ ص ٤٩٧)

تَمامُ المُشْتَرَك‌

- (اصطلاح فلسفى) تمام مشترك ميان چند نوع را جنس گويند مانند حيوان كه جزء تمام مشترك است رجوع شود به جنس.

(از دستور ج ١ ص ٣٤٩)

تَماميَّه‌

- (اصطلاح كلامى) يكى از فرق معتزله را گويند كه پيروان تمامة بن اشرس نمرى است كه در زمان مأمون و معتصم و الواثق عباسى رهبر قدريه بود و گمان ميكرد كه زنادقه و نصارى و دهريه در روز بازپسين خاك خواهند شد و اطفال نيز زنده نخواهند شد چون آخرت دار ثواب و كيفر است.

(از مختصر الفرق بين الفرق ص ١١٥)