موافقت كتاب، از مرجحات سندى است و مراد از آن، موافقت مضمون يكى از روايات متعارض با مضمون آيه اى از قرآن است; به اين بيان كه هرگاه دو يا چند روايت با هم تعارض كنند و يكى از آن دو، موافق كتاب و ديگرى مخالف آن باشد، ترجيح با روايت موافق كتاب است، مانند آن كه در روايتى آمده: «الميت يعذّب ببكاء اهله» و در روايت ديگر آمده: «الميت لا يعذّب ببكاء اهله»; اين دو روايت با هم ديگر معارض اند، ولى حديث دوم به دليل موافقت با آيه شريفه: (وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى);١ بر ديگرى مقدم مى شود[٢]

نيز ر.ك: اخبار ترجيح به موافقت كتاب.

[١]أنعام(٦)، آيه ١٦٤

[٢]مغنيه، محمد جواد، علم اصول الفقه فى ثوبه الجديد، ص ٤٤٣

صدر، محمد باقر، دروس فى علم الاصول، ج ٢، ص ٥٩٤.

حكيم، محمد سعيد، المحكم فى اصول الفقه، ج ٦، ص ١٨٠.

جزايرى، محمدجعفر، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية، ج ٨، ص (١٢٦-١٢٥).

نائينى، محمد حسين، فوائد الاصول، ج ٤، ص ٧٩٠.

ايروانى، باقر، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى، ج ٤، ص ٤٥٠.

محمدى، على، شرح اصول فقه، ج ٣، ص ٥٠٦.

موافقت مشهور

موافقت يكى از دو خبر متعارض با شهرت روايى

موافقت مشهور، از اقسام مرجحات سندى (اعم) بوده و عبارت است از موافقت شهرت روايى با يكى از دو حديث متعارض; بنابراين، هرگاه دو روايت با هم تعارض كنند و يكى از آن دو در ميان راويان اشتهار داشته باشد، بر ديگرى مقدم مى شود.

اصوليون در اين كه موافقت با شهرت روايى از مرجحات است، اختلافى ندارند; دليل آن نيز ظهور مقبوله عمر بن حنظله در شهرت روايى است، اما در اين كه آيا موافقت با شهرت فتوايى و عملى نيز از مرجحات به شمار مى آيد يا نه، اختلاف دارند و برخى با الغاى خصوصيت و يا تنقيح مناط، موافقت با اين دو را نيز از مرجحات دانسته اند.

نيز ر.ك: اخبار ترجيح به شهرت.

مكارم شيرازى، ناصر، انوار الاصول، ج ٣، ص ٥٨٦.

مظفر، محمد رضا، اصول الفقه، ج ٢، ص ١٥٥.

مجاهد، محمد بن على، مفاتيح الاصول، ص ٧١٩.

محمدى، على، شرح اصول فقه، ج ٣، ص ٥٠٠.

موافقت مشهور قدم

موافقت يكى از دو خبر متعارض با رأى مشهور قدما

موافقت مشهور قدما، مقابل موافقت مشهور متأخرين بوده و مراد از آن، اين است كه هرگاه دو روايت با هم تعارض كنند و يكى از آن دو، با مشهور قدما (علماى قبل از شيخ طوسى) موافق باشد، آن خبر بر ديگرى ترجيح داشته و بر آن مقدم مى شود.

بهبهانى، محمد باقر بن محمد اكمل، الفوائد الحائرية، ص ٢٢٤.

مجاهد، محمد بن على، مفاتيح الاصول، ص ٧١٨.

محمدى، على، شرح اصول فقه، ج ٣، ص ٥٠٢.

موافقت مشهور متأخرين

موافقت يكى از دو خبر متعارض با رأى مشهور متأخرين

موافقت مشهور متأخرين، مقابل موافقت مشهور قدما بوده و مراد از آن، موافقت يكى از دو خبر متعارض، با شهرت متأخرين (شهرت بعد از شيخ طوسى) و مخالفت خبر ديگر با آن است و در اين باره برخى هم چون مرحوم «وحيد بهبهانى» معتقدند ترجيح از آنِ خبرى است كه با رأى مشهور متأخرين موافق باشد[١]

[١]بهبهانى، محمد باقر بن محمد اكمل، الفوائد الحائرية، ص ٢٢٤

مجاهد، محمد بن على، مفاتيح الاصول، ص ٧١٨.

محمدى، على، شرح اصول فقه، ج ٣، ص ٥٠٢.

موانع تكليف

امور مانع از تنجّز تكليف

موانع تكليف، به امورى گفته مى شود كه وجود آنها سبب زوال تكليف مى گردد; به بيان ديگر، عدم آنها در تنجز تكليف بر مكلف نقش دارد. جنون (عدم عقل)، عدم بلوغ، عدم قدرت و جهل از موانع تكليف شمرده مى شود.

فاضل لنكرانى، محمد، سيرى كامل در اصول فقه، ج ٦، ص ١٨٧.

شعرانى، ابوالحسن، المدخل الى عذب المنهل، ص ٢٢٨ و ٢٣٤.

صدر، محمد باقر، دروس فى علم الاصول، ج ٢، ص ٢٠٧.

سبحانى تبريزى، جعفر، الموجز فى اصول الفقه، ص ٧٧.