شدن معنايى براى يك لفظ كه غير از معناى لغوى آن است، و يا رسم شدن پرداخت بخشى از مهريه هنگام عقد، و يا هديه دادن لباس و زيور آلات به خانم ها در دوران نامزدى.

طباطبايى حكيم، محمد تقى، الاصول العامة للفقه المقارن، ص ٤٢١.

فيض، عليرضا، مبادى فقه و اصول، ص ٢٢٠و٢٢٢.

جناتى، محمد ابراهيم، منابع اجتهاد (از ديدگاه مذاهب اسلامى)، ص ٣٦٩.

زحيلى، وهبه، الوجيز فى اصول الفقه، ص ٩٨.

زحيلى، وهبه، اصول الفقه الاسلامى، ج ٢، ص ٨٣٠.

موسى، كامل، المدخل الى التشريع الاسلامى، ص ٢١٩.

بحرالعلوم، محمد، الاجتهاد اصوله و احكامه، ص ٨٥.

خلاف، عبدالوهاب، علم اصول الفقه و خلاصة التشريع الاسلامى، ص ٨٩.

عرف عام

شيوه مستمر ميان عموم مردم

عرف عام، به معناى روش شايع و مستمر گفتارى يا كردارى در بين عموم يا بيشتر مردم است; بنابراين، عرف عام به صنف خاص و مكان خاصى تعلق ندارد بلكه بيشتر مردم، با وجود تفاوت در سطوح زندگى، در آن شريك اند، مثل: رجوع جاهل به متخصص و عالم.

طباطبايى حكيم، محمد تقى، الاصول العامة للفقه المقارن، ص ٤٢٠.

زحيلى، وهبه، اصول الفقه الاسلامى، ج ٢، ص ٨٢٩.

نمله، عبدالكريم بن على بن محمد، المهذب فى علم اصول الفقه المقارن، ج٣، ص١٠٢٠.

ابو زهره، محمد، اصول الفقه، ص ٢٥٦.

ولايى، عيسى، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول، ص ٢٤٨.

فيض، عليرضا، مبادى فقه و اصول، ص ٢٢١ و ٢٠٥.

بحرالعلوم، محمد، الاجتهاد اصوله و احكامه، ص ٨٤.

منصورى، خليل رضا، نظرية العرف و دورها فى عملية الاستنباط، ص ٥٥.

سويدى، محمد امين، تسهيل الحصول على قواعد الاصول، ص ٢٤٦.

مجاهد، محمد بن على، مفاتيح الاصول، ص ٣٩.

جناتى، محمد ابراهيم، منابع اجتهاد (از ديدگاه مذاهب اسلامى)، ص ٣٩٥.

عرف عملى

شيوه مستمر كردارى ميان مردم يا گروه خاص

عرف عملى، به معناى روش و شيوه عملى مستمر است كه در ميان تمام يا بيشتر افراد جامعه يا گروه خاصى مرسوم مى باشد، مثل شيوع بيع معاطاتى (بيع بدون صيغه) و يا رفتن به حمام عمومى بدون تعيين مدت خاص.

زحيلى، وهبه، اصول الفقه الاسلامى، ج ٢، ص ٨٢٨.

جعفرى لنگرودى، محمد جعفر، مقدمه عمومى علم حقوق، ص ٥٢.

نمله، عبدالكريم بن على بن محمد، المهذب فى علم اصول الفقه المقارن، ج٣، ص١٠٢١.

بحرالعلوم، محمد، الاجتهاد اصوله و احكامه، ص ٨٤.

محمدى، ابوالحسن، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه، ص ٢٥٢ و ٢٥٧.

زحيلى، وهبه، الوجيز فى اصول الفقه، ص ٩٧.

خلاف، عبدالوهاب، علم اصول الفقه و خلاصة التشريع الاسلامى، ص ٨٩.

جناتى، محمد ابراهيم، منابع اجتهاد (از ديدگاه مذاهب اسلامى)، ص ٣٩٦.

منصورى، خليل رضا، نظرية العرف و دورها فى عملية الاستنباط، ص ٥٣ و ٥٦.

ولايى، عيسى، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول، ص ٢٤٤ و ٢٤٨.

فيض، عليرضا، مبادى فقه و اصول، ص (٢٢١-٢٢٠).

طباطبايى حكيم، محمد تقى، الاصول العامة للفقه المقارن، ص ٤٢١.

عرف غالب

شيوه مستمر ميان بيشتر مردم

عرف غالب، به روش شايع و مستمر بيشتر ساكنان يك ناحيه يا كشور خاص مى گويند; به بيان ديگر، اگر گفتار يا كردارى، روش غالب مردم يك ناحيه يا كشورى خاص باشد و فقط در موارد نادر، بعضى از افراد به آن عمل نكنند، به آن عرف غالب گفته مى شود.

نيز ر.ك: عرف مطرد.

منصورى، خليل رضا، نظرية العرف و دورها فى عملية الاستنباط، ص ٥٧ و ١٥٥.

جناتى، محمد ابراهيم، منابع اجتهاد (از ديدگاه مذاهب اسلامى)، ص ٣٩٣.

عرف غير مسامح

موارد غير قابل تسامح از نظر عرف

عرف غير مسامح، مقابل عرف مسامح بوده و به عرفى گفته مى شود كه با نظر دقيق به مسايل نگاه كرده و مسايل كوچك از ديد او پنهان نمى ماند، هر چند كه دقت هاى عقلى را نيز به كار نمى گيرد.

توضيح:

عرف به مسايل دو گونه نظر دارد:

١. نظر مسامحى;

[٢]نظر غير مسامحى و دقيق

در نظر مسامحى، بناى عرف بر مسامحه، نديدن و به حساب نياوردن مسايل كوچك و كم اهميت است و خود نيز به اين مسامحه توجه دارد; براى مثال، در يك خروار گندم مقدارى ناخالصى (خاك و كاه) وجود دارد، ولى عرف مى گويد: اين، يك خروار گندم است; اما در وزن كردن طلا و زعفران، عرف نظر دقيق و غير مسامحى دارد، هر چند دقت هاى عقلى ندارد.

ملاك تشخيص مفاهيم و تطبيق آنها بر مصاديق، عرف غير مسامح است كه نظرى دقيق دارد، و اين عرف است كه در مقابل عقل قرار مى گيرد; براى مثال، جهت تشخيص اين كه قطره خونى كه بر روى لباسى افتاده، بعد از تطهير نيز به آن خون اطلاق مى شود يا نه، عرف دقيق و غير مسامح مى گويد: اين، رنگِ خون است و خونى در لباس وجود ندارد و به همين سبب، حكم مى كند كه نماز خواندن در آن لباس صحيح است; اما عقل مى گويد: وجود رنگ خون، نشانه بودن خون است،