ادله اربعه عبارت است از: كتاب خدا، سنت معصوم(عليه السلام)، عقل و اجماع، كه بيشتر علماى اهل سنت و شيعه آن را به عنوان منابع فقه و مصادر تشريع پذيرفته اند و هر يك از آنها به عنوان دليلى معتبر براى استنباط احكام شرعى محسوب مى گردد. اين چهار منبع در اصطلاح فقها و اصوليون «ادله اربعه» ناميده مى شود، هر چند برخى از اهل سنت به جاى عقل، از قياس نام برده اند[١]

مشهور اصوليون، ادله اربعه را به قيد دليل بودن و صاحب فصول، مطلق ادله اربعه را موضوع علم اصول دانسته اند.

بدون شك، قرآن مجيد اولين منبع احكام و مقررات اسلام است، البته آيات قرآن منحصر در احكام و مقررات عملى نيست، بلكه در قرآن صدها گونه مسئله طرح شده، ولى بخشى از آيات حدود پانصد آيه از مجموع آيات قرآن به احكام اختصاص يافته و به نام «آيات الاحكام» معروف شده است.

سنت، به معناى گفتار، كردار و يا تأييد (تقرير) معصوم(عليه السلام) است كه در مورد حجيت آن از نظر كلى بحثى نيست و مخالفى وجود ندارد.

اختلافى كه در مورد سنت وجود دارد آن است كه آيا تنها سنت نبوى(صلى الله عليه وآله) حجت است يا سنت روايت شده از ائمه(عليهم السلام)هم حجت است. شيعه هر دو را حجت مى داند، اما اهل سنت تنها سنت نبوى را حجت مى داند.

اجماع، به معناى اتفاق آراى علماى اسلام در يك مسئله است. از ديدگاه علماى شيعه، اجماع از آن نظر حجت است كه كشف كننده قول معصوم(عليه السلام) مى باشد و اتفاق، به خودى خود اصالت ندارد; به خلاف نظر اهل سنت كه اتفاق علما يا اهل حل و عقد در نظر آنها اصالت دارد.

اما حجيت عقل، از نظر شيعه به خاطر قطعى و يقينى بودن احكام آن است و حجيت قطع ذاتى است.

[١]زحيلى، وهبه، اصول الفقه الاسلامى، ج ١، ص ٤١٧

مطهرى، مرتضى، آشنايى با علوم اسلامى، ج ٣، ص (٢٦-١٩).

خضرى، محمد، اصول الفقه، ص ٢٣٩.

مظفر، محمد رضا، اصول الفقه، ج ٢، ص ١٦.

ادله استصحاب

دلايل مورد استناد در حجّيت استصحاب

ادله اى كه به منظور اثبات ارزش و اعتبار استصحاب به آنها تمسك شده است، ادله استصحاب ناميده مى شود، كه عبارت است از:

[١]بناى عقلا; ٢. حكم عقل; ٣. اجماع اصوليون; ٤. روايات

آخوند خراسانى، محمد كاظم بن حسين، كفاية الاصول، ص (٤٥٨-٤٣٩).

صدر، محمد باقر، دروس فى علم الاصول، ج ١، ص ٤١٩.

همان، ج ٢، ص ٤٥٥.

مطهرى، مرتضى، آشنايى با علوم اسلامى، ج ٣، ص ٦٠.

نائينى، محمد حسين، فوائد الاصول، ج ٣، ص ٣٣١.

مظفر، محمد رضا، اصول الفقه، ج ٢، ص ٢٥٩.

حيدرى، على نقى، اصول الاستنباط، ص ٢٦٩.

خمينى، مصطفى، تحريرات فى الاصول، ج ٣، ص ٧٣٧.

روحانى، محمد، منتقى الاصول، ج ٦، ص ٣٣.

حكيم، محمد سعيد، المحكم فى اصول الفقه، ج ٥، ص ١٧.

علامه حلى، حسن بن يوسف، مبادى الوصول الى علم الاصول، ص ٢٥.

سبحانى تبريزى، جعفر، المحصول فى علم الاصول، ج ٤، ص (٢٠-١٩).

طباطبايى قمى، تقى، آراؤنا فى اصول الفقه، ج ٣، ص ٨.

فضلى، عبد الهادى، مبادى اصول الفقه، ص ١١٨.

ميرزاى قمى، ابوالقاسم بن محمد حسن، قوانين الاصول، ج ٢، ص ٥٧.

ادله اصل احتياط

ر.ك: ادله احتياط

ادله اصل برائت

ر.ك: ادله برائت