مقدمه غير توليدى، مقدمه اى است كه علت تامه و يا جزء اخير علت تامه براى وجود ذى المقدمه نمى باشد، بلكه وجود آن، شرط وجود ذى المقدمه است، ولى با وجود يافتن آن، وجود ذى المقدمه ضرورت نمى يابد، مانند: طهارت براى نماز، كه با تحقق طهارت، تحقق نماز ضرورى نيست و مكلف پس از وضو مى تواند نماز را به جا آورد يا نياورد; يا مانند حج كه پس از انجام تمام مقدمات آن هم چون پيمودن راه، شخص بايد نيت حج كند و اعمال را به جا آورد; يعنى با انجام مقدمه، به طور قهرى ذى المقدمه (حج) حاصل نمى گردد.

نيز ر.ك: واجب غير توليدى.

خمينى، روح الله، تهذيب الاصول، ج ١، ص ٢٨٢.

مكارم شيرازى، ناصر، انوار الاصول، ج ١، ص ٤٤٤.

آخوند خراسانى، محمد كاظم بن حسين، كفاية الاصول، ص ١٤٥.

حكيم، محمد سعيد، المحكم فى اصول الفقه، ج ٢، ص ٢٦٦.

ولايى، عيسى، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول، ص ٣٣٧.

فاضل لنكرانى، محمد، سيرى كامل در اصول فقه، ج ٥، ص (٦١٩-٦١٥).

مقدمه غير مفوته

ر.ك: مقدمه موسّعه

مقدمه غير مقدور

مقدمه خارج از قدرت مكلف

مقدمه غير مقدور، مقدمه اى است كه مكلف به واسطه وجود مانعى، بر انجام آن توانا نيست، مانند: پيمودن مسافت براى انجام حج، كه شخص به دليل مرنصى يا به خاطر وجود راهزنان مسلح در راه، قدرت انجام آن را ندارد.

ميرزاى قمى، ابوالقاسم بن محمد حسن، قوانين الاصول، ج ١، ص ١٠١.

رشتى، حبيب الله بن محمد على، بدايع الافكار، ص ٣٠٣.

اصفهانى، محمد حسين، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية، ص ٨٢.

اعتمادى، مصطفى، موضح القوانين، ص ١٧٠.

شعرانى، ابوالحسن، المدخل الى عذب المنهل، ص (٢٣٧-٢٣٦).

مقدمه غير موصله

مقدمه حاصل شده بدون تحقق ذى المقدمه

مقدمه غير موصله، مقدمه اى است كه بعد از تحقق آن در خارج، ذى المقدمه (واجب) در خارج محقق نمى گردد، خواه قصد وصول به ذى المقدمه باشد يا نباشد.

توضيح:

درباره مقدمه واجب چند ديدگاه وجود دارد; برخى خود مقدمه را واجب مى دانند، اما بعضى مقدمه به قصد وصول به ذى المقدمه را واجب مى دانند خواه ذى المقدمه در خارج محقق گردد يا نگردد (نظر منسوب به شيخ انصارى»). برخى نيز مقدمه اى را واجب مى دانند كه ايصال خارجى به ذى المقدمه داشته باشد و بعد از تحقق آن، ذى المقدمه نيز محقق گردد، خواه قصد وصول به آن شده باشد يا نشده باشد، كه اين مقدمه را مقدمه موصله و غير آن را مقدمه غير موصله مى گويند (نظر منسوب به صاحب فصول).

نكته:

مرحوم «صاحب معالم» نظرى دارد كه نتيجه آن با ديدگاه شيخ در لزوم قصد وصول، يكى است، هر چند كه او اين قصد را قيد وجوب دانسته و شيخ آن را قيد واجب مى داند.