جامع صحيحى، مقابل جامع اعمى و به معناى مفهوم مشتركى است كه صحيحى در بحث «صحيح و اعم» براى افراد و مصاديق مختلف عبادت يا معامله خاصى تصور مى نمايد كه شامل تمام افراد صحيح مى گردد; براى مثال، نماز صحيح، افراد و مصاديق مختلفى، نظير نماز شكسته، كامل، غريق و مضطر دارد كه براى اين مصاديق بايد قدر مشتركى (جامع) تصور شود.

اصوليون در تصوير جامع صحيحى اختلاف دارند:

١. برخى هم چون مرحوم «محقق خراسانى» معتقدند اين جامع، جامع ذاتى (مقولى) است; به اين معنا كه جامع در عبادتى همانند نماز، عبارت است از چيزى كه «معراج مؤمن» و يا «ناهى از فحشا» مى باشد. اين جامع، شامل همه افراد نماز، مثل نماز شكسته، كامل، غريق و مضطر خواهد بود;[١]

٢. عده اى معتقدند جامع صحيحى، نه جامع مقولى (ذاتى) و نه جامع عنوانى است، بلكه جامع وجودى است كه مرتبه اى از مراتب وجود است. اين مرتبه از ناحيه قلّت (كمّى) محدود است; يعنى بايد جامع اركان باشد; ولى از ناحيه زيادى و كثرت لابشرط است;[٢]

٣. برخى هم چون مرحوم «محقق خويى» در «اجود التقريرات»، گفته اند شارع مقدس، مخترع الفاظ عبادات و معاملات است و به همين خاطر درباره نماز فرموده است: «الصلوة اوّلها التكبير و آخرها التسليم» و نيز فرموده: «الصلوة ثلثها الركوع و ثلثها السجود و ثلثها الطهور»، به اين ترتيب، هر آن چه را كه شارع به عنوان مخترع و واضع اعتبار كرده است، همان مسماى عبادت و جامع است و بقيه اجزا و شرايط به صورت لابشرط در مسمّا، اخذ شده است;[٣]

٤. «امام خمينى» (ر ه) درباره جامع صحيحى مى گويد: جامع صحيحى در مركبات اعتبارى مانند نماز همان هيئت اتصالى است كه در آن اجزا و مواد خاصى نظير ذكر، قرائت، ركوع و سجود به صورت لابشرط اخذ شده است، به گونه اى كه اين اجزا و مواد در آن هيئت اتصالى فانى و مندك بوده و اين هيئت بر ميسور هر يك از آن اجزا صادق است[٤]

نيز ر.ك: جامع اعمى (صحيح و اعم).

[١]آخوند خراسانى، محمد كاظم بن حسين، كفاية الاصول، ص ٢٤

[٢]خمينى، روح الله، تهذيب الاصول، ص ١ و ٧٣

[٣]نائينى، محمد حسين، اجود التقريرات، ج ١، ص ٤٠

[٤]خمينى، روح الله، تهذيب الاصول، ج ١، ص ٧٨

همان، ج ١، ص (٨٢-٧١).

مكارم شيرازى، ناصر، انوار الاصول، ج ١، ص (١٠٥-١٠٢).

فاضل لنكرانى، محمد، سيرى كامل در اصول فقه، ج ٢، ١١٩، ص (١٥٤-١٤٧).

مجاهد، محمد بن على، مفاتيح الاصول، ص (٢٠٢-٢٠١).

جامع عرفى

مفهوم مشترك نزد عرف، ميان همه افراد صحيح، يا ميان همه افراد صحيح و فاسد

جامع عرفى، مقابل جامع مقولى و به معناى مفهومى عام و كلى است