احتياط در توصليات، مقابل احتياط در تعبديات مى باشد و آن، احتياط در امورى است كه قصد قربت در آنها معتبر نيست، مانند اين كه مكلف مى داند يكى از دو لباس او نجس شده است و با اين كه مى تواند تحقيق كند و واقع را به دست آورد، اين كار را نمى كند و هر دو لباس را تطهير مى نمايد.

در حسن احتياط در نظر شارع و عقل، فى الجمله شكى نيست و هر چند درباره حسن احتياط بين تعبديات و توصليات، تفصيل هايى وجود دارد، ولى برخى مثل مرحوم «آخوند»، احتياط را مطلقا حسن مى شمارند.

بحث مربوط به ترتب ثواب در توصليات همان است كه در احتياط در تعبديات آورده شده است.

نيز ر.ك: احتياط در تعبديات.

نائينى، محمد حسين، اجود التقريرات، ج ٢، ص ٢٠٣.

احتياط در عبادات

ر.ك: احتياط در تعبديات

احتياط شرعى

ر.ك: اصل احتياط شرعى

احتياط صغير

عمل به تكاليف الزامى مظنونِ موجود در كتاب هاى معتبر

احتياط صغير، مقابل احتياط كبير مى باشد و عبارت است از احتياط در اطراف علم اجمالى صغير.

توضيح:

علم اجمالى، به علم اجمالى اكبر، كبير و صغير تقسيم مى گردد:

١. دايره علم اجمالى اكبر، تكاليف الزامى مظنون، مشكوك و موهوم را در بر مى گيرد، چه اين تكاليف در ميان امارات ظنى موجود در كتاب هاى معتبر باشد و چه در غير آن;

٢. دايره علم اجمالى كبير، تكاليف الزامى مظنونِ موجود در امارات ظنى كتاب هاى معتبر و غير معتبر را در بر مى گيرد;

[٣]دايره علم اجمالى صغير، فقط تكاليف الزامى مظنونِ موجود در كتاب هاى معتبر را در بر مى گيرد. بنابراين، احتياط در عمل به تكاليف الزامى موجود در كتاب هاى معتبر را احتياط صغير مى نامند

جزايرى، محمدجعفر، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية، ج ٤، ص ٦٣٥.

احتياط عقلى

ر.ك: اصل احتياط عقلى

احتياط كبير

عمل به تكاليف الزامى مظنونِ موجود در امارات ظنّىِ كتاب هاى معتبر و غير معتبر

احتياط كبير، مقابل احتياط صغير بوده و به معناى احتياط در اطراف علم اجمالى كبير است.

توضيح:

علم اجمالى به اكبر، كبير و صغير تقسيم مى شود. دايره علم اجمالى اكبر، تمامى تكاليف الزامى مظنون، مشكوك و موهوم را در بر مى گيرد، چه اين تكاليف در ميان امارات ظنى همانند كتاب هاى معتبر باشد و چه در غير آن. دايره علم اجمالى كبير تنها تكاليف الزامى مظنون موجود در امارات ظنى كتاب هاى معتبر و غير معتبر را در بر مى گيرد.

دايره علم اجمالى صغير، فقط تكاليف الزامى مظنون موجود در كتاب هاى معتبر را در بر مى گيرد. بنابراين، احتياط در عمل به تكاليف الزامى مظنون را كه در تمام امارات ظنى موجود است احتياط كبير مى نامند.

نكته:

علم اجمالى اكبر، به علم اجمالى كبير و شك بدوى منحل مى گردد.

جزايرى، محمدجعفر، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية، ج ٤، ص ٦٣١.

احتياط كلى

ر.ك: احتياط تام

احتياط مطلق

ر.ك: احتياط تام

احتياط نقلى

ر.ك: اصل احتياط شرعى

احداث قول ثالث

ر.ك: خرق اجماع مركب

احدثيت روايت

تأخّر زمان صدورِ يكى از دو يا چند روايت متعارض

احدثيت روايت از مرجحات سندى مى باشد و به اين معنا است كه هر گاه دو روايت با هم تعارض نمايند و يكى از آن دو از امام معصومِ متقدم، و ديگرى از امام معصومِ متأخر باشد، و يا اين كه دو روايت متعارض از يك معصوم(عليه السلام) در دو زمان، روايت شده باشد، در هر دو صورت، به روايت جديدتر عمل مى شود; يعنى روايتى كه بعد از ديگرى صادر شده است.

يكى از ادله اى كه براى تمسك به احدثيت روايت به آن استدلال شده، روايتى است از امام صادق(عليه السلام) كه در ضمن آن