بر مبناى تبعيت وجوب مقدمه از وجوب ذى المقدمه، هرگاه مقدمه واجب از مقدماتى باشد كه بايد پيش از زمان واجب انجام گيرد وگرنه موجب تفويت واجب در زمان خود مى گردد، اين پرسش پيش مى آيد كه چگونه وجوب مقدمات مفوّته، پيش از زمان وجوب ذى المقدمه است، در حالى كه واجب، قبل از فرارسيدن وقتش وجوبى ندارد تا مقدمه آن هم به تبع آن واجب شود.

پاسخ هايى به اين اشكال داده شده است:

١. مرحوم «صاحب فصول» از طريق واجب معلق، مشكل را حل كرده است;

٢. مرحوم «شيخ انصارى» از طريق واجب مشروط، پاسخ داده است;

٣. مرحوم «مظفر» (به پيروى از استادش «مرحوم كمپانى») چنين پاسخ داده است كه شوق به مقدمات، منبعث از شوق به ذى المقدمه است، اما شوق به مقدمات چون مانع ندارد، به درجه فعليت مى رسد، ولى در شوق به ذى المقدمه چون مانع وجود دارد، امر، فعليت پيدا نمى كند;

٤.برخى از بزرگان از طريق متمم جعل به اشكال پاسخ داده اند

حكيم، محمد سعيد، المحكم فى اصول الفقه، ج ٢، ص (٢٨٥-٢٨٤).

صدر، محمد باقر، دروس فى علم الاصول، ج ١، ص ٣٢٥.

همان، ج ٢، ص ٢٣٦.

مظفر، محمد رضا، اصول الفقه، ج ١، ص ٢٦٠.

ولايى، عيسى، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول، ص ٣٤٢.

محمدى، على، شرح اصول فقه، ج ٢، ص (١٩٢-١٧٧).

مقدمه مقارن

ر.ك: شرط مقارن

مقدمه مقدور

مقدمه تحت قدرت و اراده مكلّف

مقدمه مقدور، مقدمه اى است كه مكلف بر انجام آن قادر بوده و مانعى بر سر راه انجام آن وجود ندارد، مانند: وضو براى اقامه نماز واجب، در جايى كه آب وجود دارد و مكلف عذرى مانند بيمارى نيز ندارد.

نكته اول:

بسيارى از اصولى ها، قيد «مقدور» را در مقدمه مقدور، توضيحى مى دانند نه احترازى.

نكته دوم:

مقدمه مقدور، در بحث «ملازمه بين مقدمه و ذى المقدمه» داخل است; به خلاف مقدمه غير مقدور كه محل اختلاف است.

رشتى، حبيب الله بن محمد على، بدايع الافكار، ص ٣٠٣.

اصفهانى، محمد حسين، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية، ص ٨٢.

اعتمادى، مصطفى، موضح القوانين، ص ٧٠.

مقدمه مكروه

بحث از كراهت يا عدم كراهت شرعى مقدمه فعل مكروه

منظور از مقدمه مكروه، در اين جا، بحث از ثبوت ملازمه شرعى بين حكم مكروه و حكم مقدمه آن است; براى مثال، خواندن نماز در حمام كراهت دارد، اما آيا مقدمه آن نيز كه رفتن به حمام است كراهت دارد يا خير.

اصوليون اين بحث را بر بحث مقدمه حرام مترتب دانسته اند; به اين بيان كه اگر كسى در آن جا به ثبوت ملازمه حكم نمايد، در اين جا نيز ثبوت ملازمه را مى پذيرد، و اگر نظر او تفصيل در مقدمه حرام باشد، آن تفصيل در اين جا نيز مى آيد.

صدر، محمد باقر، بحوث فى علم الاصول، ج ٢، ص ٢٨٨.

صدر، محمد باقر، دروس فى علم الاصول، ج ٢، ص ٢٥٦.

آخوند خراسانى، محمد كاظم بن حسين، كفاية الاصول، ص ١٥٩.

جزايرى، محمدجعفر، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية، ج ٢، ص ٤١٤.

محمدى، ابوالحسن، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه، ص (٢١٨-٢١٧).

فاضل لنكرانى، محمد، كفاية الاصول، ج ٢، ص (٤٢١-٤١٧).

سجادى، جعفر، فرهنگ معارف اسلامى، ج ٤، ص ٣٣٨.

عراقى، ضياء الدين، نهاية الافكار، ج ١، ص ٣٥٦.

حكيم، محمد سعيد، المحكم فى اصول الفقه، ج ٢، ص ٣٠١.

مقدمه موسّعه

مقدمه قابل انجام قبل يا بعد از زمان وجوب ذى المقدّمه

مقدمه موسّعه، مقابل مقدمه مفوّته بوده و عبارت است از مقدمه اى كه اگر پيش از فرا رسيدن زمان به جا آوردن ذى المقدمه انجام نگيرد، سبب تفويت ذى المقدمه در وقت خودش نمى گردد، بلكه انجام آن پس از فرا رسيدن زمان ذى المقدمه نيز ممكن است، مانند: وضو براى نماز كه مى توان آن را قبل از فرا رسيدن زمان وجوب نماز و يا پس از آن انجام داد.

حكيم، محمد سعيد، المحكم فى اصول الفقه، ج ٢، ص ٣٠٠.

خمينى، مصطفى، تحريرات فى الاصول، ج ١، ص ٤٤٤.

مقدمه موصله

مقدمه اى كه ذى المقدمه به دنبال آن آمده

مقدمه موصله، مقدمه اى است كه پس از تحقق آن در خارج،