خبر حسى، مقابل خبر حدسى بوده و به خبرى گفته مى شود كه اساس آن بر ادراك حسى استوار است، مثل آن كه شخصى حديثى را از معصوم(عليه السلام) شنيده و يا فعلى را از معصوم(عليه السلام) ديده و سپس آن را نقل مى كند; به خلاف خبر حدسى كه مبتنى بر استدلال و اجتهاد است.

از شرايط حجيت خبر واحد نزد اصوليون، حسى بودن آن است. در كتاب «دروس فى علم الاصول» آمده است:

«فيعتبر فى الحجية امران: احدهما ان يكون الخبر حسّياً لا حدسيا و الآخر ان لا يكون مخالفا لدليل قطعى الصدور من الشارع كالكتاب الكريم...»[١]

[١]صدر، محمد باقر، دروس فى علم الاصول، ج ١، ص ٢٩٣

همان، ج ١، ص ٢٧٣.

همان، ج ٢، ص ١٧٢.

جزايرى، محمدجعفر، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية، ج ٤، ص ٣٨٦.

خبر رسول

ر.ك: قول نبى(صلى الله عليه وآله)

خبر شاذ

حديث نقل شده از راوى ثقه، امّا مخالف روايت مشهور يا روايت اكثر علما

خبر شاذ، مقابل خبر مشهور مى باشد و به حديثى گفته مى شود كه با وجود ثقه بودن راوى آن، مخالف با روايتى است كه بيشتر راويان آن را نقل كرده اند.

در كتاب «قوانين الاصول» آمده است:

«و هو ما رواه الثقه مخالفا لما رواه الاكثر»[١]

بنابراين، خبر شاذ مقابل خبرى است كه شهرت روايى دارد.

براى خبر شاذ تعريف هاى ديگرى نيز شده است.

[١]ميرزاى قمى، ابوالقاسم بن محمد حسن، قوانين الاصول، ج ١، ص ٤٨٦

سبحانى تبريزى، جعفر، المحصول فى علم الاصول، ج ٣، ص ٢٠٧.

جناتى، محمد ابراهيم، منابع اجتهاد (از ديدگاه مذاهب اسلامى)، ص ١١٥ و ١٦٨.

١٣٥٣. خبر صحيح

ر.ك: خبر صحيح قدما، خبر صحيح متأخرين.

خبر صحيح قدم

خبر مطمئن به صدور از جانب معصوم(عليه السلام)

خبر صحيح قدما، خبرى است كه نسبت به صدور آن از معصوم(عليه السلام)اطمينان وجود داشته باشد، چه منشأ اطمينان، وثاقت راوى باشد و چه امارات قطعى يا ظنى ديگر.

اين اطمينان ممكن است از راه هاى ذيل پديد آيد:

١. وجود حديث در چند اصل از اصول اربعمأة (چهارصد كتاب حديثى مرجع كه به نام اصل معروف بوده است);

٢. تكرار حديث در يك يا دو اصل به طرق معتبر;

٣. وجود حديث در يكى از اصول (كتاب هاى روايى مرجع) اصحاب اجماع يا راويانى كه وثاقت آنها يا عمل به اخبار آنها اجماعى است;

٤. وجود حديث در كتاب هايى كه اصحاب ائمه(عليهم السلام)نوشته اند و بر امام(عليه السلام) عرضه گرديده و امام نيز صحت آنها را تأييد كرده است;

[٥]وجود حديث در كتاب هايى كه نزد پيشينيان از علماى اماميه شهرت داشته و مورد اعتماد بوده است، چه مؤلف آن امامى باشد چه غير امامى

تعريف هاى ديگرى نيز براى خبر صحيح قدما ذكر شده است، از جمله خبرى كه صدور آن از معصوم(عليه السلام) معلوم بوده و معارض اقوايى نيز نداشته باشد، و يا روايتى كه نسبت به صحت مضمون آن قطع وجود دارد، هر چند صدور آن از معصوم(عليه السلام) قطعى نباشد.

نكته:

متأخران، به دلايل مختلفى، از روش قدما عدول نمودند، از جمله اين كه بين صدر سلف و آنان زمان زيادى فاصله شده بود و بعضى از اصول روايى، به دلايلى چون ممنوعيت استفاده از آنها و خوف دستگير شدن توسط حكومت هاى ظالم كم كم از بين رفت.

ميرزاى قمى، ابوالقاسم بن محمد حسن، قوانين الاصول، ج ١، ص ٤٨٢ و ٤٨٤.

نائينى، محمد حسين، اجود التقريرات، ج ٢، ص ١١٤.

جناتى، محمد ابراهيم، منابع اجتهاد (از ديدگاه مذاهب اسلامى)، ص ١١٤.