ترجمه خصال شيخ صدوق - جعفري، يعقوب - الصفحة ٣٦١ - پنجاه حقى كه امام سجاد(ع) به يكى از يارانش نوشته

باب‌هاى خصلت‌هاى پنجاه‌گانه و بيشتر

پنجاه حقى كه امام سجّاد ٧ به يكى از يارانش نوشته‌

١- ابو حمزه ثمالى گويد: اين نامه امام سجّاد ٧ است به يكى از يارانش: بدان كه خداوند متعال را نسبت به تو حقوقى است كه در هر حركت و جنبشى كه از تو سر مى‌زند يا هر آرامشى كه داشته باشى يا در هر حالى كه هستى يا در هر منزلى كه فرود مى‌آيى يا هر عضوى را كه بگردانى يا هر ابزارى را كه در آن تصرّف كنى پيرامون تو را فرا گرفته است. پس بزرگترين حقوق خداوند متعال نسبت به تو همان است كه براى خويش بر تو لازم كرده. همو كه اصل و اساس همه حقوق است. سپس حقوقى است كه خداوند براى خودت بر تو از فرق تا قدمت با گوناگونى اعضايت، واجب كرده است، پس خداوند متعالى براى زبانت، گوشت، چشمت، دستت، پايت، شكمت و عضو جنسيت حقّى بر تو قرار داده است. اين اعضاى هفتگانه همان‌هايى هستند كه كارها با آنها انجام مى‌گيرد. آنگاه خداوند متعالى براى كردارهايت حقوقى را قرار داده كه براى نمازت، روزه‌ات، صدقه‌ات، قربانيت حقى قرار داده و نسبت به كردارهايت براى تو حقوقى است.

آنگاه حقوقى است كه از جانب تو نسبت به صاحبان حقوقى است كه لازم‌ترين آنها حقوق پيشوايانت است. سپس حقوق زير دستانت، آنگاه حقوق خويشاوندان تو. اينها حقوقى است كه هر كدام چند شعبه است: حقوق پيشوايان تو سه تاست كه لازم‌ترين آنها حق كسى است كه با سلطنت امور تو را تدبير مى‌كند، سپس حق كسى كه تو را به دانش تربيت مى‌كند، سپس حق كسى كه تو را با حكومت پرورش مى‌دهد و همه پرورش دهندگان تو امام و پيشوايند. و حقوق رعيت تو نيز سه تاست:

لازم‌ترين آنها حق كسانى است كه بر آن سلطنت دارى، سپس حق دانش آموختگانى كه از تو بهره علمى مى‌برند؛ چرا كه نادان رعيّت دانشمند است، سپس حق كسانى كه با ملكيّت- همچون زنان و بردگان- رعيّت تو هستند. و حقوق رعاياى تو بسيار و به پيوستگى پيوند خويشاوندى به هم پيوسته است. لازم‌ترين آنها حق مادر توست. آنگاه حق پدر و آنگاه حق فرزندانت، آنگاه حق برادرت، آنگاه حق هر كه نزديكتر و شايسته‌تر است،